10 thói quen tốt bảo vệ lá gan của bạn nhân ngày viêm gan thế giới 28/7

Nhân Ngày Viêm gan Thế giới 28 tháng 7, đây là dịp để mỗi người nhìn lại cách mình đang chăm sóc lá gan – một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể nhưng cũng rất dễ bị tổn thương nếu những thói quen không lành mạnh kéo dài. Gan đảm nhiệm hàng trăm chức năng thiết yếu như chuyển hóa chất dinh dưỡng, tổng hợp protein, sản xuất dịch mật, dự trữ năng lượng, chuyển hóa thuốc và khử độc nhiều chất có hại. Khi gan bị tổn thương trong thời gian dài, người bệnh có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ, viêm gan mạn, xơ gan, suy gan và thậm chí ung thư gan.

Điều đáng lo ngại là phần lớn bệnh lý gan tiến triển khá âm thầm. Không ít người vẫn sinh hoạt bình thường dù men gan đã tăng hoặc đang nhiễm viêm gan virus mạn tính. Đến khi xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, bụng chướng hay mệt mỏi kéo dài thì bệnh có thể đã ở giai đoạn muộn. Vì vậy, bảo vệ gan cần bắt đầu từ những thói quen hằng ngày, thay vì chờ đến khi cơ thể phát tín hiệu “cầu cứu”.

Dưới góc nhìn Y học cổ truyền, “Can” không hoàn toàn đồng nghĩa với gan theo giải phẫu học mà là một hệ chức năng liên quan đến điều hòa khí huyết, tàng huyết và điều hòa cảm xúc. Vì vậy, chăm sóc gan không chỉ dừng lại ở việc dùng thuốc mà còn cần xây dựng lối sống lành mạnh, ăn uống điều độ, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thư thái.

Ăn uống cân bằng, tránh dư thừa năng lượng

Một chế độ ăn tốt cho gan không cần quá cầu kỳ mà quan trọng là cân đối, đa dạng và duy trì lâu dài. Nên ưu tiên rau xanh, trái cây với lượng phù hợp, ngũ cốc nguyên hạt cùng các nguồn đạm lành mạnh như cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ và các loại đậu. Đồng thời, hạn chế đồ uống nhiều đường, bánh kẹo ngọt, thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn.

Gan là cơ quan trung tâm của quá trình chuyển hóa đường và chất béo. Khi cơ thể thường xuyên nạp nhiều năng lượng hơn nhu cầu, mỡ sẽ tích tụ không chỉ dưới da mà còn trong tế bào gan, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này có thể tiến triển thành viêm gan, xơ hóa gan và làm tăng nguy cơ xơ gan.

Vì vậy, việc giảm nước ngọt, trà sữa, đồ uống có đường, hạn chế ăn khuya và kiểm soát khẩu phần mỗi bữa là những thay đổi đơn giản nhưng mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe của gan.

Đối với người mắc đái tháo đường, bệnh thận mạn, gout hoặc bệnh gan mạn tính, không nên tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc theo các xu hướng trên mạng xã hội. Việc điều chỉnh chế độ ăn cần phù hợp với từng bệnh lý và nên được tư vấn bởi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Hạn chế rượu bia

Rượu bia là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương gan có thể phòng tránh được. Phần lớn lượng cồn sau khi uống sẽ được chuyển hóa tại gan. Tuy nhiên, quá trình này tạo ra các chất trung gian như acetaldehyde có khả năng gây độc cho tế bào gan nếu lượng rượu vượt quá khả năng chuyển hóa hoặc việc uống rượu kéo dài trong nhiều năm.

Việc sử dụng rượu bia thường xuyên làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu, xơ gan và ung thư gan. Nguy cơ này càng cao ở những người đồng thời mắc viêm gan B, viêm gan C hoặc gan nhiễm mỡ.

Nếu đã được chẩn đoán mắc bệnh gan hoặc men gan tăng kéo dài, người bệnh nên ngừng hoặc hạn chế tối đa rượu bia theo hướng dẫn của bác sĩ. Những sản phẩm được quảng cáo là “giải rượu”, “bổ gan” hay “mát gan” không thể ngăn ngừa hoặc đảo ngược tổn thương do rượu gây ra. Cách bảo vệ gan hiệu quả nhất vẫn là hạn chế hoặc không uống rượu bia.

Dùng thuốc đúng chỉ định

Gan là cơ quan chuyển hóa của rất nhiều loại thuốc. Vì vậy, việc sử dụng thuốc không đúng cách có thể trở thành nguyên nhân gây tổn thương gan. Những sai lầm thường gặp là tự ý mua thuốc theo lời truyền miệng, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc phối hợp nhiều loại thuốc mà không biết chúng chứa cùng một hoạt chất.

Paracetamol là ví dụ điển hình vì hoạt chất này có mặt trong rất nhiều thuốc giảm đau, hạ sốt và thuốc cảm cúm. Nếu vô tình sử dụng đồng thời nhiều chế phẩm chứa paracetamol hoặc dùng quá liều khuyến cáo, người bệnh có thể bị tổn thương gan nghiêm trọng, thậm chí suy gan cấp.

Nguyên tắc an toàn là chỉ dùng thuốc đúng chỉ định, đúng liều và đúng thời gian. Khi đi khám, người bệnh nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tất cả các thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các sản phẩm từ dược liệu để hạn chế nguy cơ tương tác hoặc độc tính trên gan.

Tiêm vaccine và phòng viêm gan virus

Viêm gan virus là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan và ung thư gan trên thế giới. Điều đáng nói là nhiều người nhiễm virus trong nhiều năm nhưng hoàn toàn không có triệu chứng, chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc khi bệnh đã tiến triển.

Hiện nay, viêm gan B đã có vaccine phòng ngừa an toàn và hiệu quả. Vì vậy, những người chưa có miễn dịch nên chủ động tiêm phòng theo khuyến cáo của ngành y tế. Đối với viêm gan C, đến nay vẫn chưa có vaccine, nhưng bệnh đã có thuốc điều trị với tỷ lệ khỏi rất cao nếu được phát hiện và điều trị sớm.

Bên cạnh tiêm chủng, mỗi người cũng cần chủ động phòng lây nhiễm viêm gan virus bằng những biện pháp đơn giản như không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng; quan hệ tình dục an toàn; đồng thời lựa chọn các cơ sở y tế, cơ sở xăm hình, xỏ khuyên hoặc chăm sóc thẩm mỹ bảo đảm vô khuẩn.

Ngoài ra, viêm gan A cũng đã có vaccine phòng bệnh. Loại vaccine này thường được khuyến cáo cho những người có nguy cơ cao hoặc theo chỉ định của bác sĩ.

Khám sức khỏe định kỳ

Bệnh gan giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, người có yếu tố nguy cơ nên kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bất thường.

Những người có nguy cơ cao như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, uống nhiều rượu bia hoặc có người thân mắc bệnh gan càng cần được kiểm tra định kỳ.

Đối với người đã mắc viêm gan B, viêm gan C hoặc xơ gan, việc tái khám đúng hẹn và tuân thủ điều trị có ý nghĩa rất quan trọng. Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm gan kết hợp xét nghiệm AFP định kỳ để tầm soát ung thư gan ở những đối tượng phù hợp. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc chỉ vì thấy sức khỏe ổn định hoặc kết quả xét nghiệm cải thiện.

Duy trì cân nặng và vận động

Không chỉ tốt cho tim mạch, vận động đều đặn còn là một trong những biện pháp hiệu quả giúp phòng ngừa và cải thiện gan nhiễm mỡ. Hoạt động thể lực giúp tăng độ nhạy insulin, cải thiện chuyển hóa đường và chất béo, đồng thời hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

Bạn không nhất thiết phải tập luyện với cường độ cao. Chỉ cần duy trì thói quen đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc các bài tập phù hợp với thể trạng ít nhất 150 phút mỗi tuần cũng đã mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Nếu đang thừa cân hoặc béo phì, hãy giảm cân từ từ bằng chế độ ăn hợp lý kết hợp vận động. Việc giảm cân quá nhanh hoặc lạm dụng thuốc giảm cân, sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc không những không có lợi mà còn có thể gây tổn thương gan và nhiều cơ quan khác.

Ngủ đủ và sinh hoạt điều độ

Giấc ngủ không trực tiếp “thải độc” cho gan như nhiều thông tin lan truyền trên mạng xã hội, nhưng lại đóng vai trò quan trọng đối với quá trình chuyển hóa và duy trì sức khỏe toàn cơ thể.

Thức khuya kéo dài thường đi kèm với nhiều thói quen bất lợi như ăn khuya, ít vận động, căng thẳng kéo dài hoặc sử dụng nhiều rượu bia, đồ uống có đường. Chính những yếu tố này mới góp phần làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và các bệnh lý chuyển hóa.

Vì vậy, hãy cố gắng duy trì giờ ngủ và giờ thức tương đối ổn định, hạn chế ăn quá no vào buổi tối, giảm sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử trước khi đi ngủ. Một giấc ngủ chất lượng cùng tinh thần thư giãn sẽ giúp cơ thể phục hồi tốt hơn và góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Tránh thực phẩm mốc và không an toàn

Không phải mọi tổn thương gan đều bắt nguồn từ rượu bia hay thuốc. Thực phẩm không an toàn cũng là một yếu tố nguy cơ mà nhiều người thường bỏ qua.

Một số loại thực phẩm như ngô, đậu phộng, gạo hoặc các loại hạt nếu bảo quản trong điều kiện ẩm mốc có thể nhiễm aflatoxin – độc tố do nấm Aspergillus sinh ra. Đây là chất đã được chứng minh làm tăng nguy cơ ung thư gan, đặc biệt ở người đồng thời mắc viêm gan B mạn tính. Vì vậy, không nên tiếc rẻ mà tiếp tục sử dụng thực phẩm đã mốc, có mùi lạ hoặc có dấu hiệu hư hỏng.

Bên cạnh đó, thực hiện ăn chín, uống sôi, rửa tay trước khi ăn và bảo quản thực phẩm đúng cách cũng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh viêm gan lây truyền qua đường tiêu hóa như viêm gan A và viêm gan E.

Không lạm dụng sản phẩm “mát gan”

Khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng như nổi mụn, ngứa da, mệt mỏi hay nóng trong người, không ít người cho rằng nguyên nhân là do “gan yếu” hoặc “gan bị nóng”. Tuy nhiên, đây đều là những biểu hiện rất không đặc hiệu và có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau, không chỉ riêng bệnh gan.

Hiện nay, chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy các sản phẩm được quảng cáo là “mát gan”, “giải độc gan” có thể làm sạch gan hay phục hồi chức năng gan ở người khỏe mạnh. Trên thực tế, đã có không ít trường hợp tổn thương gan liên quan đến việc sử dụng thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc các sản phẩm thảo dược không rõ nguồn gốc.

Điều đó không có nghĩa là mọi dược liệu đều có hại. Nhiều vị thuốc Y học cổ truyền đã được sử dụng từ lâu và có giá trị trong điều trị khi được bác sĩ chỉ định đúng người, đúng bệnh và đúng liều lượng. Điều quan trọng là người dân không nên tự ý sử dụng kéo dài hoặc tin vào những lời quảng cáo chưa được kiểm chứng.

Nhận biết dấu hiệu cảnh báo

Gan có khả năng bù trừ rất tốt. Chính vì vậy, khi các triệu chứng xuất hiện rõ ràng thì bệnh có thể đã tiến triển đến giai đoạn nặng hơn.

Người dân nên đến cơ sở y tế để được khám khi có các biểu hiện như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau hoặc tức vùng hạ sườn phải, bụng chướng, phù chân, mệt mỏi kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Đối với người đang mắc bệnh gan mạn tính, việc theo dõi định kỳ bằng khám chuyên khoa và các xét nghiệm cần thiết quan trọng hơn rất nhiều so với việc chỉ dựa vào cảm giác chủ quan. Phát hiện sớm, điều trị đúng và tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp hạn chế biến chứng, cải thiện chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ.

Nhân Ngày Viêm gan Thế giới (28/7), mỗi chúng ta hãy dành sự quan tâm nhiều hơn cho lá gan của mình. Phần lớn bệnh gan có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và xây dựng lối sống lành mạnh ngay từ hôm nay. Không cần những biện pháp quá phức tạp, chỉ với những thói quen đơn giản như ăn uống cân đối, hạn chế rượu bia, sử dụng thuốc đúng chỉ định, duy trì vận động, ngủ đủ giấc và khám sức khỏe định kỳ cũng đã góp phần bảo vệ lá gan khỏe mạnh trong nhiều năm tới.

Bác sĩ Chuyên khoa II – Lâm Nguyễn Thuỳ An

Lịch khám Sáng thứ 7 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070