7 điều cần lưu ý về thói quen uống nước thanh nhiệt mùa hè

Trời nóng, người bứt rứt, nổi mụn, khô miệng, ăn uống kém ngon, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến một ly nước mát, trà thảo mộc hoặc nước thanh nhiệt. Uống một ít để đổi vị thì không có gì đáng ngại. Vấn đề bắt đầu khi chúng ta xem các loại nước này như “nước uống càng nhiều càng tốt”, dùng thay nước lọc mỗi ngày hoặc uống theo lời truyền miệng mà không biết cơ thể mình có thật sự phù hợp hay không.

Theo Y học cổ truyền, các vị thuốc hoặc thảo mộc có tác dụng thanh nhiệt thường được dùng trong những trường hợp có biểu hiện thiên về nhiệt, thấp nhiệt hoặc có chỉ định phù hợp sau khi thăm khám. Điều này không có nghĩa là ai cũng dùng được, dùng lúc nào cũng đúng và dùng càng nhiều càng tốt.

Uống nước thanh nhiệt thay nước lọc hằng ngày

Nước lọc vẫn là nguồn nước chính của cơ thể. Các loại trà thảo mộc, nước mát hoặc nước thanh nhiệt thường có hoạt chất sinh học nhất định. Một số loại có tính lợi tiểu, một số có tính mát hoặc hàn theo Y học cổ truyền, một số lại có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa nếu dùng nhiều.

Vì vậy, không nên uống nước thanh nhiệt thay hoàn toàn nước lọc trong thời gian dài. Uống quá nhiều có thể làm bạn đi tiểu nhiều, đầy bụng, lạnh bụng, tiêu chảy hoặc khó chịu tiêu hóa, nhất là ở người cao tuổi, người có thể trạng yếu hoặc đang dùng thuốc điều trị.

Dùng khi cơ thể không thật sự cần

Không phải cứ thấy nóng trong người là tự uống nước mát liên tục. Theo Y học cổ truyền, thanh nhiệt cần đúng người, đúng lúc và đúng tình trạng. Người có cơ địa hư hàn, dễ lạnh bụng, hay tiêu lỏng, ăn uống kém, tay chân lạnh hoặc huyết áp thấp có thể khó chịu khi dùng thường xuyên các loại nước có tính mát hoặc hàn.

Nói đơn giản, cơ thể đang “lạnh” mà cứ ép uống thêm đồ mát thì chưa chắc dễ chịu. Có người uống xong thấy nhẹ người, nhưng cũng có người uống vài ngày là bụng ọc ạch, đi tiêu lỏng, mệt hoặc chóng mặt.

Lạm dụng nước thanh nhiệt đóng chai

Một số sản phẩm đóng chai được quảng cáo là mát gan, thanh nhiệt, giải độc, nhưng thành phần lại có nhiều đường. Uống thường xuyên sẽ làm tăng năng lượng nạp vào cơ thể, không có lợi cho người đang kiểm soát cân nặng, rối loạn đường huyết, gan nhiễm mỡ hoặc tăng triglyceride máu.

Nếu muốn dùng sản phẩm đóng chai, nên đọc nhãn dinh dưỡng. Ưu tiên loại ít đường hoặc không đường. Đừng để một thức uống được gọi là “thanh nhiệt” lại trở thành nguồn đường thêm vào mỗi ngày.

Tự ý trộn nhiều loại thảo mộc với nhau

Nhiều người có thói quen nghe vị nào mát thì cho vào chung một ấm: rau má, nhân trần, atiso, rễ tranh, cam thảo, la hán quả, hạ khô thảo. Cách pha này nghe có vẻ “đủ bài”, nhưng lại khó kiểm soát liều lượng, tính vị và tác dụng của từng vị.

Trong Y học cổ truyền, phối ngũ dược liệu cần có nguyên tắc. Không phải cứ gom nhiều vị thanh nhiệt lại với nhau là tốt. Khi dùng sai, cơ thể có thể bị lạnh bụng, tiêu chảy, tụt huyết áp, đi tiểu nhiều hoặc gặp tương tác với thuốc đang điều trị.

Nghĩ rằng nước thanh nhiệt giúp “thải độc” mọi lúc

“Thải độc” là một cụm từ rất dễ gây hiểu nhầm. Cơ thể đã có gan, thận, phổi, ruột và da tham gia vào quá trình chuyển hóa, xử lý và đào thải các chất không cần thiết. Một ly nước mát không thể thay thế chức năng của các cơ quan này.

Theo Y học cổ truyền, thanh nhiệt, lợi thấp, lợi tiểu, mát huyết hay giải độc đều là những khái niệm có phạm vi sử dụng riêng, gắn với biểu hiện lâm sàng và biện chứng cụ thể. Không nên hiểu đơn giản rằng cứ uống nước thanh nhiệt là cơ thể được “lọc sạch độc tố”.

Uống nước thanh nhiệt khi đang dùng thuốc

Người đang dùng thuốc huyết áp, thuốc tim mạch, thuốc lợi tiểu, thuốc chống đông, thuốc đái tháo đường, thuốc điều trị bệnh gan thận hoặc thuốc điều trị dài ngày cần thận trọng khi dùng thảo mộc thường xuyên.

Một số dược liệu có thể ảnh hưởng đến hấp thu, chuyển hóa hoặc tác dụng của thuốc. Nếu chỉ uống thỉnh thoảng với lượng nhỏ thì thường ít đáng lo, nhưng nếu uống mỗi ngày, uống nhiều hoặc dùng như một liệu trình kéo dài, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước.

Dùng cho trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai mà không lưu ý

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú, người bệnh gan, bệnh thận hoặc người có nhiều bệnh nền là nhóm cần cẩn trọng. Cơ thể của các nhóm này nhạy cảm hơn với thay đổi nước, điện giải, tiêu hóa và tác dụng của dược liệu.

Với trẻ nhỏ, không nên tự ý cho uống nước mát theo kinh nghiệm dân gian để “hạ nhiệt”, “mát gan” hoặc “trị rôm sảy”. Với phụ nữ mang thai, càng không nên tự dùng các loại nước thanh nhiệt có phối hợp nhiều dược liệu khi chưa được nhân viên y tế tư vấn.

Cách dùng hợp lý

Nước lọc vẫn nên là nguồn nước chính trong ngày. Nước thanh nhiệt, trà thảo mộc hoặc nước mát chỉ nên dùng như một thức uống thay đổi khẩu vị, dùng lượng vừa phải và không kéo dài nếu không có chỉ định.

Nên chọn nguyên liệu rõ nguồn gốc, pha loãng vừa phải, tránh cho quá nhiều đường. Khi dùng sản phẩm đóng chai, nên đọc nhãn thành phần và ưu tiên loại ít đường hoặc không đường.

Nếu sau khi uống xuất hiện đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt, hồi hộp, nổi mẩn, phù, mệt bất thường hoặc đi tiểu quá nhiều, nên ngưng sử dụng và theo dõi. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc người dùng có bệnh nền, nên đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân.

Nước thanh nhiệt sẽ có lợi khi sử dụng đúng cách và không thay thế nước thường. Dùng đúng thì có thể là một thức uống phù hợp trong những ngày nóng bức. Dùng sai thì một ly “nước mát” cũng có thể làm cơ thể thêm khó chịu.

Bác sĩ Nguyễn Phối Hiền

Lịch khám Chiều thứ 4 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070