Bệnh mùa nóng ở người cao tuổi là gì?

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các đợt nắng nóng kéo dài và sự thay đổi thời tiết đột ngột (mưa – nắng xen kẽ) ngày càng phổ biến, gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe, đặc biệt ở người cao tuổi. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) World Health Organization, nhiệt độ môi trường cao là một trong những yếu tố nguy cơ làm gia tăng tỷ lệ nhập viện và tử vong ở nhóm dân số này.

Ở người cao tuổi, khả năng điều hòa thân nhiệt đã suy giảm, cảm giác khát kém, dự trữ nước trong cơ thể giảm, đồng thời thường có nhiều bệnh lý mạn tính đi kèm. Do đó, khi tiếp xúc với môi trường nóng bức, cơ thể dễ rơi vào tình trạng mất nước, rối loạn điện giải và suy giảm chức năng các cơ quan.

Theo Y học cổ truyền, mùa nóng thuộc phạm vi “thử nhiệt”, thường kèm “táo”, dễ gây hao tổn tân dịch và khí huyết. Những yếu tố này đặc biệt ảnh hưởng đến người cao tuổi vốn có thể trạng hư nhược, làm tăng nguy cơ phát sinh hoặc làm nặng các bệnh lý sẵn có.

Nguyên nhân và biểu hiện thường gặp

  • Nhóm bệnh tim mạch

Nhiệt độ cao làm tăng tiết mồ hôi, dẫn đến mất nước và giảm thể tích tuần hoàn. Cơ thể đáp ứng bằng cách tăng nhịp tim và giãn mạch ngoại vi, từ đó làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch.

Biểu hiện thường gặp: mệt mỏi, chóng mặt, hoa mắt. hồi hộp, tim đập nhanh, hạ huyết áp tư thế, ngất. Trường hợp nặng có thể dẫn đến kiệt sức do nóng (heat exhaustion) hoặc sốc nhiệt (heat stroke) – một tình trạng cấp cứu y khoa. Theo Centers for Disease Control and Prevention, sốc nhiệt có thể gây tổn thương đa cơ quan nếu không được xử trí kịp thời.

  • Nhóm bệnh cơ xương khớp

Sự thay đổi nhiệt độ môi trường (nóng – lạnh đột ngột do sử dụng điều hòa, nước lạnh) cùng với rối loạn giấc ngủ có thể làm tăng triệu chứng đau ở người cao tuổi.

Biểu hiện: đau nhức khớp tái phát, cứng khớp buổi sáng, hạn chế vận động, mất nước cũng có thể làm giảm độ bôi trơn sinh lý của khớp, góp phần làm triệu chứng nặng hơn.

  • Bệnh lý tiêu hóa

Nhiệt độ cao thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn trong thực phẩm, làm tăng nguy cơ ngộ độc và nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.

Biểu hiện: chán ăn, ăn không ngon, đầy bụng, khó tiêu, tiêu chảy hoặc táo bón

Dấu hiệu mất nước: khô môi, tiểu ít, nước tiểu sậm màu

  • Bệnh ngoài da

Tăng tiết mồ hôi và mất nước làm suy giảm hàng rào bảo vệ da.

Biểu hiện: da khô, ngứa, viêm da, rôm sảy

Nguy cơ nhiễm trùng da khi có trầy xước

Các biện pháp phòng tránh

  • Điều chỉnh sinh hoạt và môi trường

– Tránh ra ngoài vào thời điểm nắng gắt (10h–16h)

– Sử dụng trang phục thoáng mát, đội nón rộng vành

– Tắm bằng nước mát, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột

– Giữ nhà cửa thông thoáng, có thể sử dụng quạt hoặc điều hòa hợp lý

  • Bù nước và điện giải

– Người cao tuổi nên uống nước đều đặn ngay cả khi không có cảm giác khát.

– Uống đủ 1.5 – 2 lít nước/ngày (tùy thể trạng)

– Bổ sung nước trái cây, canh, nước điện giải nhẹ

– Hạn chế rượu bia và đồ uống chứa caffeine

  • Dinh dưỡng hợp lý

– Ăn chín, uống sôi

– Tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin

– Tránh thực phẩm ôi thiu, bảo quản không đảm bảo

– Hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, khó tiêu

  • Vận động và chăm sóc cơ xương khớp

– Duy trì vận động nhẹ nhàng (đi bộ, dưỡng sinh, thái cực quyền)

– Xoa bóp, thư giãn cơ giúp tăng tuần hoàn

– Tránh ngồi lâu trong môi trường lạnh sâu

  • Theo dõi sức khỏe

– Kiểm tra huyết áp, đường huyết định kỳ

– Tuân thủ điều trị bệnh mạn tính

– Đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường như mệt lả, chóng mặt, lú lẫn

Ứng dụng y học cổ truyền

Một số bài nước uống có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, phù hợp sử dụng trong mùa nóng:

  • Bài 1: Thanh nhiệt nhẹ

Lá sen, vỏ dưa hấu, bạch biển đậu, trúc diệp

→ Tác dụng: thanh thử, sinh tân, hỗ trợ giảm mệt do nắng nóng

  • Bài 2: Nước sâm thanh nhiệt

Mía lau, rong biển, la hán quả, cúc hoa, sinh địa

→ Tác dụng: thanh nhiệt, giải độc, dưỡng âm

(Lưu ý: cần cân nhắc ở người có bệnh lý nền như đái tháo đường, suy thận…)

Kết luận

Thời tiết nắng nóng là yếu tố nguy cơ quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe người cao tuổi. Việc chủ động phòng ngừa thông qua điều chỉnh lối sống, dinh dưỡng hợp lý, theo dõi sức khỏe và kết hợp Y học cổ truyền một cách phù hợp có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.

BS CKI. Nguyễn Trần Như Thủy

Lịch khám Sáng thứ 3 hàng tuần

——————————-

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070