Cẩn trọng khi dùng thuốc Y học cổ truyền không rõ nguồn gốc

Tại sao nhiều bệnh nhân cảm thấy “bớt đau nhanh” khi mới dùng thuốc trôi nổi nhưng sau đó lại bị sưng phù, tổn thương nội tạng hoặc tử vong?

Phó Giáo sư – Tiến sĩ – Bác sĩ Nguyễn Thị Bay cho biết, cảm giác đỡ đau nhanh là nguyên nhân khiến nhiều người tiếp tục sử dụng và giới thiệu thuốc cho người thân. Tuy nhiên, cần hiểu rằng giảm triệu chứng nhanh không đồng nghĩa với chữa được nguyên nhân của bệnh.

Một khả năng phải đặc biệt lưu ý là thuốc đã bị pha corticoid. Corticoid là nhóm thuốc có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch mạnh. Khi dùng đúng chỉ định, đúng liều và có bác sĩ theo dõi, đây là nhóm thuốc rất quý. Nhưng nếu corticoid bị giấu trong một gói thuốc không rõ nguồn gốc, người bệnh sẽ không biết mình dùng hoạt chất nào, liều bao nhiêu, trong bao lâu và khi nào phải giảm thuốc.

Corticoid có thể làm tình trạng đau, sưng, dị ứng hoặc nghẹt mũi giảm khá nhanh. Người bệnh thấy ăn ngon hơn, khỏe hơn, lên cân và tưởng rằng cơ thể đang được “bồi bổ”. Thực chất, một phần sự tăng cân có thể do giữ muối và nước; khuôn mặt có thể trở nên tròn, chân phù, bụng to, trong khi cơ bắp dần yếu đi. Thuốc cũng có thể làm tăng đường huyết, tăng huyết áp, loãng xương, dễ nhiễm trùng, chậm lành vết thương và ức chế hoạt động của trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận. Hướng dẫn chung năm 2024 của Hội Nội tiết châu Âu và Hội Nội tiết Hoa Kỳ ghi nhận ngay cả glucocorticoid liều thấp kéo dài cũng làm tăng nguy cơ tim mạch, nhiễm trùng nặng, tăng huyết áp, đái tháo đường, loãng xương và gãy xương.

Điều nguy hiểm là sau một thời gian dùng corticoid, tuyến thượng thận có thể giảm hoặc ngừng sản xuất lượng cortisol cần thiết. Nếu người bệnh đột ngột bỏ thuốc, nhất là khi đang nhiễm trùng, nôn ói hoặc mất nước, cơ thể có thể rơi vào tình trạng suy thượng thận cấp với biểu hiện mệt lả, tụt huyết áp, rối loạn ý thức, nôn ói kéo dài, thậm chí sốc và tử vong. Vì vậy, người đã dùng thuốc trôi nổi kéo dài không nên tự ý uống tiếp, nhưng cũng không nên vứt bỏ và ngừng đột ngột trước khi được bác sĩ đánh giá.

Một loạt ca bệnh do phòng xét nghiệm độc chất của Hong Kong công bố đã ghi nhận 61 người sử dụng các thuốc được quảng cáo là thuốc cổ truyền nhưng thực tế có pha corticoid; dexamethasone là chất được phát hiện phổ biến, nhiều mẫu còn chứa thêm thuốc chống viêm không steroid. Trong số những người bệnh này, có trường hợp phải điều trị hồi sức tích cực, có trường hợp tử vong và suy thượng thận xuất hiện với tỷ lệ cao ở nhóm được làm xét nghiệm chuyên sâu. Nghiên cứu này không có nghĩa mọi thuốc cổ truyền đều nguy hiểm; nó cho thấy hậu quả nghiêm trọng của việc mạo danh thuốc cổ truyền để che giấu tân dược.

Nếu thuốc bị pha thuốc chống viêm không steroid, người bệnh cũng có thể thấy giảm đau nhanh. Nhưng nhóm thuốc này có khả năng gây viêm loét hoặc xuất huyết dạ dày – ruột, tổn thương thận, giữ nước, làm tăng huyết áp và làm nặng suy tim, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người đang dùng nhiều thuốc. Nghiên cứu trên người lớn tuổi cho thấy việc mới sử dụng thuốc chống viêm không steroid có liên quan với nguy cơ tổn thương thận cấp và tăng kali máu trong 30 ngày đầu.

Do đó, khi một loại thuốc không rõ nguồn gốc tạo hiệu quả “thần tốc”, chúng ta không nên vội mừng. Trong y học, có những lúc chính tác dụng quá nhanh, quá mạnh và giống nhau ở nhiều người lại là lý do cần kiểm tra xem sản phẩm có chứa chất không được công bố hay không. Chỉ có xét nghiệm kiểm nghiệm mới xác định được thành phần; không thể nhìn màu sắc, mùi vị hoặc hình dạng viên thuốc rồi khẳng định trong đó có corticoid hay một hoạt chất cụ thể nào.

(Còn tiếp)

Phó Giáo sư – Tiến sĩ – Bác sĩ Nguyễn Thị Bay

Lịch khám sáng thứ 2 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070