Thời gian gần đây, trên các nền tảng mạng xã hội xuất hiện nhiều nội dung chia sẻ về quá trình được gọi là “đào thải corticoid” trong điều trị các vấn đề da liễu. Một số cá nhân công khai việc sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc, được quảng bá là có khả năng phục hồi da nhanh sau thời gian dùng corticoid kéo dài.
Hiện tượng này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của cộng đồng, đồng thời tạo ra nhiều ý kiến trái chiều trong giới chuyên môn y tế.
Theo nhận định chuyên môn, tổn thương da liên quan đến việc lạm dụng corticoid là một vấn đề đã được ghi nhận rõ ràng trong thực hành lâm sàng cũng như y văn trong và ngoài nước. Tuy nhiên, cách tiếp cận và xử trí tình trạng này cần dựa trên nền tảng khoa học, tuyệt đối tránh tâm lý tự điều trị hoặc chạy theo các trào lưu lan truyền trên mạng xã hội.
Trong thực tế, không ít trường hợp tổn thương da nghiêm trọng xuất phát từ việc sử dụng kéo dài các sản phẩm bôi ngoài da có chứa corticoid mà không được tư vấn đầy đủ. Ban đầu, người sử dụng có thể chỉ gặp các tình trạng da nhẹ như mụn hoặc viêm da thông thường, nhưng do tin vào quảng cáo, đã dùng các loại kem trộn hoặc thuốc bôi chứa corticoid trong thời gian dài. Khi ngưng sử dụng, da xuất hiện đỏ rát, bong tróc, giãn mạch, mụn viêm bùng phát kèm cảm giác nóng rát kéo dài. Một số trường hợp khác dùng corticoid để giảm ngứa hoặc làm dịu da trong thời gian dài dẫn đến da mỏng, dễ tổn thương và tái phát viêm nhiều lần.
Các dấu hiệu ban đầu của tổn thương da do lạm dụng corticoid thường dễ bị bỏ qua. Ở giai đoạn sớm, da có thể trắng nhanh, mịn và giảm viêm rõ rệt, khiến người sử dụng lầm tưởng sản phẩm an toàn và hiệu quả. Tuy nhiên, theo thời gian, da bắt đầu mỏng dần, dễ đỏ, xuất hiện các mao mạch giãn dưới da, kèm theo mụn viêm, viêm da quanh miệng hoặc phản ứng bùng phát mạnh khi ngưng thuốc. Ở giai đoạn muộn, hàng rào bảo vệ da bị rối loạn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, rối loạn sắc tố và để lại tổn thương kéo dài, khó hồi phục hoàn toàn.
Những biểu hiện này đã được mô tả trong nhiều công trình nghiên cứu da liễu. Các tổng quan khoa học cho thấy việc sử dụng corticoid bôi ngoài da kéo dài có thể gây ức chế phản ứng viêm tạm thời, nhưng đồng thời làm suy yếu hàng rào bảo vệ da, thay đổi đáp ứng miễn dịch tại chỗ và gây giãn mạch dưới da. Khi ngưng thuốc đột ngột, các phản ứng viêm có thể bùng phát dữ dội hơn so với ban đầu, kèm cảm giác nóng rát, đỏ da kéo dài và mụn viêm lan tỏa. Quá trình phục hồi da trong những trường hợp này thường kéo dài nhiều tháng và đòi hỏi theo dõi y khoa chặt chẽ.
Tổ chức Y tế Thế Giới (WHO) cũng đã nhiều lần nhấn mạnh rằng corticoid là nhóm thuốc cần được sử dụng đúng chỉ định, đúng thời gian và có theo dõi y tế, do nguy cơ gây tác dụng phụ tại chỗ và toàn thân nếu lạm dụng. Trong các tài liệu hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn, WHO không ghi nhận bất kỳ khái niệm hay cơ chế nào được gọi là “đào thải corticoid” trong điều trị các bệnh lý da.
Về mặt dược lý, corticoid không phải là chất tích tụ trong da để có thể “giải độc” hay “đào thải” bằng các sản phẩm bôi ngoài da. Các tác dụng không mong muốn của corticoid chủ yếu liên quan đến việc tác động lên thụ thể glucocorticoid, ảnh hưởng đến quá trình viêm, tái tạo mô và chức năng hàng rào bảo vệ da. Do đó, các sản phẩm được quảng bá là “thải độc da” hay “đào thải corticoid” hiện chưa có bằng chứng khoa học xác thực về hiệu quả cũng như độ an toàn.
Khi nghi ngờ da bị tổn thương do lạm dụng corticoid, các chuyên gia khuyến cáo không nên tự ý ngưng thuốc đột ngột hoặc sử dụng các sản phẩm không rõ thành phần, nguồn gốc. Việc điều trị cần được cá thể hóa, dựa trên mức độ tổn thương cụ thể, thường bao gồm giảm dần corticoid theo chỉ định y tế, phục hồi hàng rào bảo vệ da, kiểm soát tình trạng viêm và theo dõi sát diễn tiến lâm sàng. Mỗi trường hợp cần một lộ trình điều trị riêng, không thể áp dụng chung một phương pháp truyền miệng.
Từ góc nhìn chuyên môn, cần khẳng định rằng không tồn tại giải pháp nhanh hay cấp tốc cho tổn thương da liên quan đến corticoid. Quá trình phục hồi da đòi hỏi thời gian, sự kiên trì và theo dõi y khoa chặt chẽ. Việc tỉnh táo trước các quảng cáo trên mạng xã hội, không tin vào những cam kết phục hồi thần tốc, là yếu tố then chốt để hạn chế rủi ro và bảo vệ làn da.
Nguyên tắc quan trọng nhất trong chăm sóc và điều trị các bệnh lý da vẫn là sử dụng thuốc và sản phẩm đúng bệnh, đúng chỉ định, có tư vấn chuyên môn rõ ràng. Đây là nền tảng giúp bảo vệ sức khỏe làn da lâu dài và tránh những hậu quả đáng tiếc do xử trí sai cách.
Tiến sĩ – Bác sĩ Ngô Thị Kim Oanh
Lịch khám Sáng thứ 3 hàng tuần
————————————–
Mọi chi tiết xin liên hệ:
Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3
221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM
Thời gian hoạt động:
– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.
– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.
Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070
