Cạo gió thế nào cho đúng?!

Cạo gió (trong y văn quốc tế gọi là gua sha) là một phương pháp trị liệu phổ biến trong dân gian nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam. Người dân thường sử dụng khi xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, mệt mỏi, sốt nhẹ, buồn nôn, đau bụng, nhức mỏi tay chân. Trong quan niệm truyền thống, hiện tượng này được gọi là “trúng phong” hay “ngoại cảm phong hàn”, khi tà khí xâm nhập và chính khí suy yếu.

Mục đích của cạo gió là hỗ trợ cơ thể loại bỏ ngoại tà, phục hồi cân bằng âm dương, khí huyết, đồng thời cải thiện các triệu chứng khó chịu.

Quan điểm Y học Cổ truyền

Theo học thuyết YHCT, bì phu (da và hệ thống kinh lạc bì mao) là nơi đầu tiên tiếp xúc với ngoại tà như phong, hàn, thử, thấp, táo, hỏa. Khi chính khí suy giảm, tà khí xâm nhập vào phần biểu, làm khí huyết bị ngưng trệ, vệ khí không thông, từ đó sinh ra các triệu chứng sốt, đau nhức, mệt mỏi.

Cạo gió có tác dụng:

– Sơ thông kinh lạc: làm thông vệ khí ở bì phu, giải tỏa sự bế tắc.

– Hoạt huyết hóa ứ: khí hành thì huyết hành, giúp khí huyết lưu thông, giảm tình trạng ứ trệ.

– Thanh giải tà khí: nhờ tuyên phát khí ở bì mao, giúp sơ tán ngoại tà, từ đó giảm triệu chứng cảm mạo.

Vị trí thường được áp dụng là hai bên cột sống, vùng vai gáy, ngực và bụng tùy chứng trạng. Khi kích thích vùng này sẽ tác động gián tiếp đến lục phủ ngũ tạng, hỗ trợ điều hòa âm dương, nâng cao chính khí.

Quan điểm Y học Hiện đại

Nghiên cứu hiện đại cho thấy cạo gió tạo ra các vi chấn thương nhỏ tại da và mô dưới da, dẫn đến phản ứng sinh lý:

– Giãn mạch, tăng tuần hoàn tại chỗ, giúp máu nuôi dưỡng mô tốt hơn.

– Giải phóng các chất trung gian thần kinh như nitric oxide, endorphin, góp phần giảm đau.

– Điều hòa miễn dịch: một số nghiên cứu cho thấy cạo gió làm tăng hoạt tính đại thực bào và cải thiện đáp ứng miễn dịch không đặc hiệu.

Một nghiên cứu trên bệnh nhân đau cổ vai gáy cho thấy cạo gió giúp giảm đau và cải thiện vận động rõ rệt so với nhóm chứng (Yuen et al., Pain Medicine, 2017, DOI: 10.1093/pm/pnw195).

Nghiên cứu khác ghi nhận hiệu quả tăng lưu lượng máu vi tuần hoàn ngay sau cạo gió (Nielsen et al., Journal of Alternative and Complementary Medicine, 2009, DOI: 10.1089/acm.2008.0418).

Chỉ định

Cạo gió có thể hỗ trợ trong các trường hợp:

– Cảm mạo phong hàn: đau đầu, sốt nhẹ, ho, nghẹt mũi, đau mình mẩy.

– Rối loạn tiêu hóa cấp nhẹ: buồn nôn, nôn, đầy bụng, đau bụng.

– Đau cơ xương khớp: nhức mỏi vai gáy, đau thắt lưng, đau thần kinh tọa, thoái hóa cột sống mức độ nhẹ.

Chống chỉ định

Không nên cạo gió trong các tình trạng sau:

– Người vừa uống rượu, đang quá no, quá đói hoặc quá mệt mỏi.

– Bệnh tim mạch nặng, tăng huyết áp chưa kiểm soát, phụ nữ có thai.

– Người có bệnh da liễu, tổn thương da, rối loạn đông máu.

– Người suy kiệt, huyết áp thấp hoặc đang trong cơn hạ đường huyết.

– Trường hợp cảm nắng, cảm nhiệt: cạo gió với dầu nóng có thể làm bệnh nặng thêm do tăng tích nhiệt.

Lưu ý khi thực hành

– Dụng cụ: nên hạn chế sử dụng các vật cứng như thìa sứ, đồng xu vì dễ gây tổn thương da. Cách an toàn và được khuyến nghị là dùng củ gừng tươi cắt ngang đầu, vừa tạo bề mặt phẳng để cạo, vừa tận dụng được tinh dầu gừng có tính ấm giúp hỗ trợ giải biểu, tán hàn. Khi đầu gừng bị mòn, có thể cắt bỏ phần cũ và tạo mặt mới để tiếp tục sử dụng.

– Kỹ thuật: cạo theo một chiều, thường từ trên xuống dưới, chủ yếu dọc hai bên cột sống. Không cần cạo đến mức bầm tím nặng, chỉ đủ làm nóng đỏ da và tạo cảm giác dễ chịu.

– An toàn: không cạo vùng bụng phụ nữ có thai, không cạo trên vết loét hoặc vùng da tổn thương. Sau khi cạo, người bệnh nên nghỉ ngơi trong phòng kín gió, tránh tắm lạnh ít nhất 1 giờ.

– Chăm sóc sau cạo: uống nước ấm (như trà gừng, sữa ấm, hoặc cháo hành tía tô) để hỗ trợ giải biểu, giữ ấm cơ thể, tránh ra ngoài ngay sau cạo gió. Không cạo liên tiếp nhiều ngày, khoảng cách giữa hai lần nên từ 4–7 ngày.

Cạo gió là một phương pháp trị liệu đơn giản, chi phí thấp, có giá trị trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Theo YHCT, phương pháp này giúp sơ thông kinh lạc, giải biểu, hoạt huyết hóa ứ. Theo YHHĐ, cạo gió cải thiện tuần hoàn, giảm đau và có tác động điều hòa miễn dịch. Tuy nhiên, cần phân biệt chỉ định – chống chỉ định rõ ràng, tránh lạm dụng và phải thực hiện đúng kỹ thuật để đảm bảo an toàn. Người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn, thực hiện và hướng dẫn thực hiện kỹ thuật này.

BS CKI. Nguyễn Trần Như Thủy

Lịch khám Sáng thứ 3 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – Thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070