Cấy chỉ giảm béo: Phương pháp hỗ trợ trong quản lý béo phì theo Y học cổ truyền

Béo phì là tình trạng tích tụ mỡ thừa hoặc bất thường, có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Ở nhiều nước trên thế giới, tình trạng béo phì ngày càng gia tăng, đặc biệt trong 10 năm trở lại đây. Bệnh béo phì có sự thay đổi theo giới, tuổi, tình trạng kinh tế, xã hội, yếu tố chủng tộc. Tỷ lệ béo phì đang gia tăng nhanh tại Việt Nam khoảng 2,6% năm 2010 lên đến 3,6% năm 2014 tương đương với tốc độ tăng trưởng 38%.

Béo phì được các tổ chức y tế bao gồm Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ (American Medical Association) công nhận là một bệnh mạn tính đòi hỏi phải quản lý và điều trị lâu dài.

Đánh giá béo phì

Béo phì thường được xác định dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI) và vòng bụng.

BMI (kg/m2) = Cân nặng (kg)/Chiều cao (m2). Đánh giá tình trạng thừa cân, béo phì theo tiêu chuẩn của WHO áp dụng cho người Châu Á: BMI (kg/m2) = 25 – 29,9 (Béo phì độ I), nếu BMI (kg/m2) ≥ 30 (Béo phì độ II).

Vòng bụng: được đo ngang qua đường giữa bờ trên xương chậu và bờ dưới xương sườn cuối cùng. Sai số không quá 0,1 cm. Kết quả tính bằng centimet (cm). Đánh giá kết quả: béo phì dạng nam (béo phì phần trên cơ thể, béo phì kiểu bụng, béo phì hình quả táo, béo phì trung tâm) khi vòng bụng ≥ 90 cm ở nam và ≥ 80 cm ở nữ. (Theo Bộ Y tế và Hội Nội tiết & Đái tháo đường Việt Nam).

Béo phì có tác động bất lợi lên tất cả các vấn đề sức khỏe, làm giảm thời gian sống, gây ra nhiều bệnh lý mạn tính không lây như: đái tháo đường, bệnh lý tim mạch, tăng lipid máu, hội chứng ngưng thở lúc ngủ, làm giảm chất lượng sống,… Những biện pháp ngăn ngừa, điều trị thừa cân, béo phì và duy trì thực hiện việc kiểm soát cân nặng lâu dài có thể cải thiện tình trạng sức khỏe, giảm biến chứng cho người bệnh.

Béo phì gây ra các vấn đề trầm trọng đến sức khỏe, là thủ phạm gây hơn 200 bệnh khác nhau, như bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường, thoái hóa khớp, gan nhiễm mỡ và nhiều bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa…Tình trạng tự chữa béo phì không có hiệu quả, nhiều biến cố nặng và tốn kém.

Béo phì theo Y học hiện đại được đề cập trong Y học cổ truyền với tên gọi Phì bạng. Phì bạng là tình trạng tích lũy cao chỉ quá mức và không bình thường tại một vùng cơ thể hay toàn thân đến mức ảnh hưởng tới sức khỏe.

Các dạng béo phì

Béo phì dạng nam (béo phì phần trên cơ thể, béo phì kiểu bụng, béo phì hình quả táo, béo phì trung tâm):

– Mỡ phân bố nhiều ở bụng, thân, vai, cánh tay, cổ, mặt.

– Vẻ mặt hồng hào Cơ vẫn phát triển khác với hội chứng Cushing

– Dạng béo phì này thường xảy ra ở người ăn nhiều.

– Béo phì dạng nam thường dễ dẫn đến các biến chứng về chuyển hóa như hội chứng chuyển hóa, tiền đái tháo đường,đái tháo đường type 2, bệnh gút, bệnh tim, tăng huyết áp, bệnh túi mật, ung thư vú,…

Béo phì dạng nữ (béo phì phần dưới cơ thể, béo phì hình quả lê)

Mỡ phân bố chủ yếu ở phần dưới của cơ thể (khung chậu, vùng thắt lưng, mông, đùi):

– Da xanh

– Cơ ít phát triển

– Thường bị suy nhược, kèm suy tĩnh mạch, rối loạn kinh nguyệt ở nữ

Béo phì hỗn hợp Mỡ phân bố khá đồng đều. Các trường hợp quá béo phì thường là béo phì hỗn hợp.

Mục tiêu điều trị béo phì

Mục tiêu chung: Việc quản lý và điều trị béo phì có mục tiêu rộng hơn là giảm cân đơn thuần mà còn cần giảm nguy cơ các biến chứng và cải thiện sức khỏe. Những điều này có thể đạt được bằng cách giảm cân vừa phải, cải thiện hàm lượng dinh dưỡng trong chế độ ăn uống và kể cả vận động và tập thể dục mức độ trung bình.

Điều trị tốt béo phì có thể làm giảm nhu cầu điều trị bệnh đồng mắc. Điều trị thích hợp cho béo phì ngoài việc kiểm soát cân nặng nên bao gồm điều trị các biến chứng: quản lý rối loạn lipid máu, tối ưu hóa kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường típ 2, điều trị tăng huyết áp, quản lý rối loạn hô hấp (như hội chứng ngưng thở khi ngủ), chú ý đến kiểm soát cơn đau và nhu cầu vận động trong viêm khớp, quản lý rối loạn tâm lý xã hội, bao gồm rối loạn cảm xúc, rối loạn ăn uống…

Theo dõi người bệnh: Béo phì là một bệnh mạn tính. Người bệnh cần được theo dõi và tái khám thường xuyên để ngăn ngừa tăng cân trở lại và để theo dõi nguy cơ bệnh tật cũng như điều trị các bệnh đồng mắc nếu xuất hiện (ví dụ: đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch).

Nguyên tắc điều trị

Can thiệp lối sống là nền tảng đảm bảo duy trì giảm cân bền vững, an toàn bao gồm các biện pháp can thiệp dinh dưỡng, tập luyện thể lực, thay đổi hành vi, hỗ trợ tâm lý.

Điều trị bằng thuốc khi can thiệp lối sống trong 3 tháng không giúp giảm được 5% cân nặng, người bệnh có BMI ≥ 25 kg/m2 .

Phối hợp chặt chẽ của nhiều chuyên khoa để đạt được hiệu quả điều trị và duy trì giảm cân đạt yêu cầu bền vững. Phối hợp đa chuyên khoa là nền tảng trong mô hình chăm sóc điều trị béo phì:

Béo phì là một tình trạng phức tạp có nguồn gốc đa yếu tố. Các yếu tố sinh học mà cả tâm lý và xã hội cùng tác động dẫn đến quá cân và các biến chứng liên quan. Quản lý béo phì không thể chỉ tập trung vào việc giảm cân (và BMI). Quản lý các bệnh đồng mắc, cải thiện chất lượng cuộc sống và sức khỏe của bệnh nhân béo phì cũng được đưa vào mục tiêu điều trị. Quản lý béo phì toàn diện nên được thực hiện bởi một đội ngũ thích hợp gồm nhiều chuyên khoa và bao gồm các chuyên gia khác nhau để có thể giải quyết các khía cạnh khác nhau của béo phì và các rối loạn liên quan. Người bệnh nên hiểu rằng, vì béo phì là một bệnh mãn tính, nên việc quản lý cân nặng sẽ cần phải kéo dài suốt đời.

Điều trị Y học cổ truyền

Trong Y học cổ truyền, ngoài các bài thuốc và phương pháp không dùng thuốc như châm cứu, nhĩ hoàn hoặc xoa bóp, cấy chỉ được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong kiểm soát cân nặng.

Tại sao cấy chỉ có thể giảm béo?

Cấy chỉ là kỹ thuật kế thừa nguyên lý châm cứu, trong đó một đoạn chỉ tự tiêu được đưa vào huyệt vị bằng dụng cụ chuyên dụng. Sợi chỉ tồn tại trong mô một thời gian nhất định trước khi tiêu hoàn toàn, tạo ra kích thích kéo dài tại huyệt mà không cần châm kim hằng ngày.

Về lý luận Y học cổ truyền, phì bạng thường liên quan đến cơ địa (Vị nhiệt) khả năng ăn uống và đòi hỏi năng lượng nạp vào quá lớn, vượt khả năng vận hóa và phân bổ của Tỳ, Hay do ẩm thực thái quá ăn quá nhiều thực phẩm béo ngọt trong thời gian dài Tỳ Vị phân bổ chất ding âm không đều khắp tích tụ lại ở tấu lý thành cao chỉ, quá mức thành chứng phì bạng…Do đó khi tác động lên các huyệt liên quan đến tỳ vị và chuyển hóa điều hòa chức năng vận hóa như Túc tam lý (kiện Tỳ Vị), Phong long (hóa đàm, trừ thấp), Tam âm giao (kiện Tỳ, trừ thấp), Thủy phân (vận Tỳ thổ, lợi Thủy thấp), Trung quản (hòa Vị, hóa Thấp)…

Về mặt y học hiện đại, một số nghiên cứu về châm cứu trong điều trị béo phì ghi nhận:

Tăng tính dễ bị kích thích của trung tâm cảm giác no ở nhân não thất trong của vùng dưới đồi.

Châm cứu kích thích nhánh ở vùng loa tai của dây thần kinh phế vị và làm tăng nồng độ serotonin. Cả 2 hoạt động này đã được chứng minh làm tăng trương lực cơ trơn của dạ dày, do đó ngăn chặn sự thèm ăn.

Ngoài những tác dụng này, người ta cho rằng sự gia tăng nồng độ beta endorphin trong huyết tương sau khi châm cứu có thể góp phần giảm trọng lượng cơ thể ở những người béo phì bằng cách huy động các kho năng lượng của cơ thể thông qua hiệu ứng lipolithic.

Vai trò hỗ trợ của cấy chỉ trong giảm cân

Cấy chỉ không phải là phương pháp giảm cân tức thời và không thay thế chế độ ăn hay vận động. Hiệu quả phụ thuộc vào mức độ thừa cân, tình trạng chuyển hóa và sự tuân thủ điều chỉnh lối sống của người bệnh.

Trong thực hành lâm sàng, liệu trình thường thực hiện định kỳ, sau đó đánh giá đáp ứng để điều chỉnh phù hợp. Mục tiêu chính là hỗ trợ kiểm soát cảm giác ăn uống, cải thiện vòng bụng và góp phần ổn định các chỉ số chuyển hóa ở mức độ nhẹ đến trung bình.

So với châm cứu thông thường, cấy chỉ có ưu điểm là thời gian kích thích kéo dài và giảm số lần đến cơ sở y tế. Phương pháp này không sử dụng thuốc giảm cân, do đó tránh được nguy cơ tác dụng phụ tim mạch hoặc rối loạn thần kinh từng được ghi nhận ở một số thuốc giảm cân bị rút khỏi thị trường trước đây.

Tuy nhiên, người bệnh cần được thăm khám và sàng lọc trước khi thực hiện để loại trừ các chống chỉ định như rối loạn đông máu, nhiễm trùng da tại vị trí cấy, phụ nữ mang thai hoặc bệnh lý nội khoa chưa kiểm soát ổn định.

Phối hợp điều trị để đạt hiệu quả bền vững

Giảm cân an toàn cần kiểm soát khẩu phần ăn, hạn chế thực phẩm nhiều năng lượng, tăng cường rau xanh và duy trì vận động đều đặn. Khuyến cáo chung là duy trì hoạt động thể lực ở mức phù hợp với thể trạng, thay vì giảm cân quá nhanh trong thời gian ngắn.

Đối với thực phẩm chức năng giảm cân, hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng dài hạn để khuyến cáo sử dụng rộng rãi. Một số sản phẩm không rõ nguồn gốc từng được ghi nhận liên quan đến rối loạn tim mạch hoặc rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, việc lựa chọn phương pháp giảm cân nên được tư vấn và theo dõi bởi nhân viên y tế.

Kết luận

Béo phì là bệnh lý mạn tính cần được quản lý có kế hoạch và theo dõi lâu dài. Cấy chỉ là một kỹ thuật không dùng thuốc của Y học cổ truyền có thể đóng vai trò hỗ trợ trong kiểm soát cân nặng, đặc biệt khi được kết hợp với chế độ ăn và vận động hợp lý.

Hiệu quả của phương pháp phụ thuộc vào từng cá thể và cần được đánh giá định kỳ. Việc giảm cân nên được thực hiện dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế nhằm bảo đảm an toàn và tính bền vững.

BSCKII. Võ Văn Long

Lịch khám Sáng thứ 5 – Chiều thứ 6

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070