Chăm sóc mũi đúng cách

Mũi là cơ quan quan trọng của hệ hô hấp, đảm nhiệm chức năng lọc, làm ấm và làm ẩm không khí trước khi vào phổi. Nhờ hệ thống lông mũi, lớp chất nhầy và hoạt động của lông chuyển, mũi giúp loại bỏ bụi bẩn, vi khuẩn và các tác nhân gây dị ứng, góp phần bảo vệ đường hô hấp dưới.

Trong điều kiện môi trường hiện nay với ô nhiễm không khí, khói bụi và dị nguyên ngày càng gia tăng, niêm mạc mũi thường xuyên phải tiếp xúc với nhiều yếu tố gây kích thích. Điều này có thể làm suy giảm chức năng bảo vệ tự nhiên của mũi, dẫn đến các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy mũi hoặc tăng nguy cơ viêm mũi – xoang.

Vệ sinh mũi đúng cách, đặc biệt bằng phương pháp rửa mũi với dung dịch phù hợp, là một biện pháp hỗ trợ hiệu quả giúp làm sạch cơ học khoang mũi, cải thiện triệu chứng và duy trì chức năng sinh lý của niêm mạc. Tuy nhiên, việc thực hiện cần đúng chỉ định và kỹ thuật để tránh gây tác dụng ngược.

Tại sao cần phải vệ sinh mũi?

Vệ sinh mũi, đặc biệt bằng phương pháp rửa mũi là một biện pháp hỗ trợ giúp duy trì chức năng sinh lý bình thường của niêm mạc mũi và hệ thống thanh thải lông chuyển.

Trong điều kiện bình thường, lớp chất nhầy và lông chuyển có vai trò giữ lại và vận chuyển bụi bẩn, vi khuẩn, dị nguyên ra khỏi đường hô hấp. Tuy nhiên, khi tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, khói bụi hoặc trong các bệnh lý như viêm mũi dị ứng và viêm xoang, hệ thống này có thể bị quá tải hoặc suy giảm chức năng.

Việc vệ sinh mũi đúng cách giúp:

– Loại bỏ cơ học bụi bẩn, vi sinh vật và dị nguyên tích tụ trong khoang mũi

– Giảm phản ứng viêm thông qua việc giảm tiếp xúc với tác nhân kích thích

– Cải thiện dẫn lưu dịch xoang, hạn chế ứ đọng dịch nhầy

– Hỗ trợ phục hồi chức năng lông chuyển

– Giảm triệu chứng lâm sàng như nghẹt mũi, chảy mũi, hắt hơi

Tuy nhiên, vệ sinh mũi chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế các điều trị đặc hiệu trong những trường hợp bệnh lý rõ ràng, và cần được thực hiện đúng chỉ định để tránh làm ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ tự nhiên của niêm mạc mũi.

Khi nào cần rửa mũi?

Quá trình viêm niêm mạc mũi xoang thường kèm theo tình trạng xuất tiết dịch trong hoặc dịch nhầy đục; gây nghẹt mũi, chảy mũi, làm cho người bệnh rất khó chịu. Thường gặp trong các bệnh:

– Viêm mũi cấp

– Viêm mũi xoang cấp

– Viêm mũi xoang mạn

– Viêm VA cấp

Những việc cần nên làm

Vệ sinh mũi đúng cách:

– Sử dụng dung dịch nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) khi có triệu chứng như nghẹt mũi, chảy mũi hoặc tiếp xúc nhiều với khói bụi. Nên thực hiện với tần suất hợp lý (1–2 lần/ngày khi cần), tránh lạm dụng ở người khỏe mạnh.

– Sử dụng nguồn nước an toàn: Dung dịch rửa mũi cần là nước vô khuẩn hoặc nước đun sôi để nguội nhằm phòng ngừa nguy cơ nhiễm vi sinh vật từ nguồn nước.

– Giữ ẩm và bảo vệ niêm mạc mũi: Đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc trong môi trường lạnh, khô, ô nhiễm để giảm kích thích và duy trì độ ẩm của niêm mạc.

– Uống đủ nước: Giúp hỗ trợ duy trì độ ẩm của dịch nhầy, góp phần cải thiện chức năng thanh thải của hệ thống lông chuyển.

– Xì mũi đúng kỹ thuật: Xì từng bên mũi, nhẹ nhàng, tránh xì mạnh đồng thời hai bên để không làm tăng áp lực trong xoang và tai giữa.

– Vệ sinh tay và dụng cụ: Rửa tay trước khi vệ sinh mũi và làm sạch dụng cụ sau mỗi lần sử dụng để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn chéo.

Những điều không nên làm:

Để tránh làm tổn thương niêm mạc mũi và gây ra các biến chứng không mong muốn, cần lưu ý:

– Không lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch:

Các thuốc như naphazolin, xylometazolin chỉ nên sử dụng ngắn hạn (≤ 5–7 ngày). Việc dùng kéo dài có thể gây viêm mũi do thuốc, dẫn đến nghẹt mũi kéo dài và phụ thuộc thuốc.

– Không rửa mũi quá mức:

Rửa mũi quá thường xuyên khi không có chỉ định có thể làm mất lớp chất nhầy bảo vệ và ảnh hưởng đến hệ thống thanh thải lông chuyển.

– Không đưa vật lạ vào mũi:

Ngoáy mũi hoặc đưa dị vật vào mũi có thể gây trầy xước niêm mạc, chảy máu và tạo điều kiện cho nhiễm trùng.

– Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc xịt mũi:

Việc sử dụng không kiểm soát các thuốc tại chỗ (đặc biệt corticosteroid hoặc kháng sinh) mà không có chỉ định có thể gây tác dụng phụ và che lấp triệu chứng bệnh lý.

Vậy khi nào cần đi khám?

Bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

– Nghẹt mũi, chảy mũi kéo dài (> 7–10 ngày): Đặc biệt khi triệu chứng không cải thiện hoặc tái phát nhiều lần, có thể gợi ý viêm mũi xoang hoặc viêm mũi dị ứng.

– Đau vùng mặt hoặc đau đầu tăng khi cúi người: Là dấu hiệu thường gặp của viêm xoang, liên quan đến tình trạng ứ đọng dịch trong các xoang.

– Dịch mũi đục, màu vàng hoặc xanh, có mùi: Gợi ý tình trạng nhiễm trùng, đặc biệt khi kéo dài.

– Sốt cao hoặc triệu chứng toàn thân: Như mệt mỏi, đau nhức, sốt > 38.5°C, có thể liên quan đến nhiễm trùng lan rộng.

– Chảy máu mũi tái diễn: Có thể do tổn thương niêm mạc, viêm mạn tính hoặc các nguyên nhân khác cần được đánh giá.

– Giảm hoặc mất khứu giác: Có thể liên quan đến viêm mũi xoang, polyp mũi hoặc tổn thương niêm mạc.

– Triệu chứng không đáp ứng với điều trị thông thường: Dù đã vệ sinh mũi và dùng thuốc hỗ trợ đúng cách nhưng không cải thiện.

Các bước rửa mũi: Hơi cúi đầu, nghiêng về một bên, xịt hoặc đổ nước muối sinh lý từ lỗ mũi bên trên để nước chảy ra ở lỗ mũi bên dưới. Lập lại với bên còn lại.

– Bước 1: Rửa sạch tay với xà phòng và nước trước khi rửa mũi.

– Bước 2: Đưa nhẹ nhàng phần vòi phun vào 1 bên cánh mũi, ấn nhẹ vòi xịt 2-3 lần.

– Bước 3: Bịt bên mũi còn lại, xì mũi để dung dịch cuốn theo chất bẩn chảy ra ngoài.

– Bước 4: Đưa nhẹ nhàng phần vòi phun vào bên mũi còn lại, ấn nhẹ 2-3 lần.

– Bước 5: Tiếp tục bịt bên mũi còn lại, xì mũi để dung dịch cuốn theo chất bẩn chảy ra ngoài.

– Bước 6: Lau vòi xịt bằng khăn giấy mềm, để nơi khô thoáng. Rửa sạch tay.

DD. Nguyễn Thị Hoàng Na

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động: