25NAM (5)

NGƯỜI ĂN CHAY CÓ BỊ RỐI LOẠN LIPID MÁU?

Thứ ba - 27/04/2021 04:02
Lipid máu nôm na thường gọi là “mỡ máu”, là một thành phần quan trọng trong cơ thể, chúng ta cần hiểu rõ bản chất và vai trò của lipid máu đối với sức khỏe, tránh có cách nhìn sai lệch phiến diện.
NGƯỜI ĂN CHAY CÓ BỊ RỐI LOẠN LIPID MÁU?
Lipid máu gồm nhiều thành phần khác nhau, trong đó quan trọng và thường được xét nghiệm nhiều nhất là Cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol, Triglyceride. Với 4 thành phần chính này, bác sĩ có thể dựa vào kết quả xét nghiệm để chẩn đoán người bệnh đang bị rối loạn lipid máu. 
Trong 4 loại lipid máu trên, cần phân định rõ ràng vai trò của từng loại lipid và có cách phòng ngừa bệnh tật phù hợp.

HDL-cholesterol (HDL-c), loại này chiếm khoảng 1/4- 1/3 tổng số cholesterol trong máu. HDL-c giúp vận chuyển cholesterol từ máu trở về gan, vận chuyển cholesterol ra khỏi mảng xơ vữa thành mạch máu trở về gan, do đó, làm giảm nguy cơ xơ vữa động mạch cũng như các biến cố tim mạch nghiêm trọng như: nhồi máu cơ tim, nhồi máu não... Chỉ số HDL-c trong cơ thể thường phải lớn hơn 0.9 mmol/L (tương đương >40mg/dl). Những nguy cơ làm giảm HDL là hút thuốc lá, thừa cân/béo phì, lười vận động... Do vậy, để làm tăng HDL, bạn cần bỏ thuốc lá, giữ cân nặng hợp lí, tăng cường tập thể dục… HDL được xem là loại lipid tốt trong 4 loại kể trên.

Cholesterol toàn phần và LDL-cholesterol (LDL-c), có từ hai nguồn: do cơ thể tổng hợp và từ thức ăn. Hiện nay, cholesterol từ nguồn thức ăn chủ yếu có nguồn gốc từ động vật. LDL-c có vai trò quan trọng trong hình thành các mảng xơ vữa động mạch – nguyên nhân gây các bệnh tim mạch nghiêm trọng. LDL-c cũng là một chỉ số được sử dụng để theo dõi điều trị, đánh giá nguy cơ tim mạch của một người. Cholesterol toàn phần, LDL-c tăng cao thường có liên quan đến yếu tố gia đình, chế độ ăn, chế độ tập luyện, hút thuốc lá, hoặc có liên quan đến một số bệnh lý như béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp, hội chứng chuyển hóa… 

Bên cạnh đó, một thành phần khác của lipid máu cần được quan tâm là Triglyceride.

Triglyceride cũng là một dạng lipid trong cơ thể. Tăng triglyceride thường gặp ở những người béo phì/thừa cân, ít vận động, thói quen hút thuốc lá, đái tháo đường, uống quá nhiều rượu... Những người có triglyceride trong máu tăng cao thường đi kèm tăng cholesterol toàn phần, bao gồm tăng LDL-c và giảm HDL-c. Hiện nay, các nhà khoa học cũng cho thấy việc tăng triglyceride trong máu cũng có thể liên quan đến một số biến cố tim mạch quan trọng.

Trong ăn uống, còn nhiều quan niệm chưa đúng về chế độ ăn uống làm tăng hoặc giảm mức lipid máu. Một số người chuyển sang chế độ ăn thuần chay như một cách để kiểm soát mức cholesterol trong máu. Thế nhưng, liệu người ăn chay có bị mắc bệnh máu nhiễm mỡ nữa không? 

CÂU TRẢ LỜI LÀ: CÓ

Theo Hội Tim mạch Quốc gia Việt Nam, một chế độ ăn uống làm tăng mức cholesterol trong máu là chế độ ăn có chứa nhiều chất béo chuyển hóa và chất béo bão hòa.

Chất béo chuyển hóa là gì ?

Chất béo chuyển hóa là một loại chất béo được hình thành bằng phương pháp hydro hóa dầu ăn, phương pháp này thường xảy ra trong quá trình chiên, xào thức ăn… 

Ngoài ra, chất béo chuyển hóa độc hại này còn thường có trong các loại thực phẩm chế biến sẵn: các loại thực phẩm đóng hộp, mì ăn liền (loại có chiên tẩm), các đồ ăn nhanh, khoai tây chiên, gà chiên, thịt chiên…

Chất béo chuyển hóa cũng tồn tại trong nhiều loại thực phẩm tự nhiên như các loại thịt động vật.

Chất béo bão hòa là gì?

Chất béo bão hòa được xếp vào nhóm chất béo xấu, tương tự như chất béo chuyển hóa. Các chuyên gia y tế cho rằng một chế độ ăn có nhiều chất béo bão hòa sẽ làm tăng cholesterol xấu (LDL-c) và giảm cholesterol tốt (HDL-c) trong máu, là nguy cơ cho các bệnh lý tim mạch nghiêm trọng.

Chất béo bão hòa thường có ở thức ăn nguồn gốc động vật, đặc biệt là mỡ - da - phủ tạng động vật: bò, heo, gà, vịt, ngỗng, cừu, trâu, dê…. Các loại thực phẩm khác có nhiều chất béo bão hòa như: bơ, kem, pho mát, các sản phẩm chế biến từ sữa nguyên béo… và từ một số thực vật như dừa, sữa dừa, dầu dừa, dầu cọ, bơ thực vật, cacao và các loại cây dầu.

Như vậy, người ăn chay nếu chỉ kiêng các loại thực phẩm có nguồn gốc động vật (giúp hạn chế chất béo bão hòa), mà không kiêng cữ các loại thực phẩm hoặc cách chế biến thức phẩm (chiên xào dầu mỡ) chứa nhiều chất béo chuyển hóa thì người ăn chay vẫn có khả năng rối loạn lipid máu.

Chế độ ăn uống nào làm giảm nguy cơ mắc bệnh rối loạn lipid máu?

Các nhà khoa học đã chứng minh qua các mô hình nghiên cứu, một chế độ ăn: ít chất béo bão hòa (kiêng các loại mỡ - da – phủ tạng động vật), hạn chế chất béo chuyển hóa (nên dùng dầu thực vật thay mỡ động vật, hạn chế chiên xào mà thay bằng hấp, luộc…), tăng cường thực phẩm nguồn gốc thực vật (trái cây, rau củ, các loại hạt, các loại đậu), uống đủ nước, vận động đầy đủ, không hút thuốc lá và sinh hoạt điều độ, đó là một chế độ ăn uống khỏe mạnh.

Điều đặc biệt nên nhớ với người ăn chay, việc kiêng cữ tuyệt đối các loại thực phẩm nguồn gốc động vật có thể làm bạn thiếu một số chất cần thiết đối với cơ thể: sắt, vitamin B12, kẽm, canxi,  iod, protein, omega-3… Vì vậy thực hiện chế độ ăn chay cũng cần được tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc các chuyên gia dinh dưỡng, không nên tự ý quyết định ăn chay để nhằm mục đích giảm lipid máu.
ThS BS. Kiều Xuân Thy
Phó trưởng Cơ sở 3
Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

daumau 01
KHOA KHAM BENH 01
KHAM SUC KHOE 01
mau banner quang cao 01
mau banner quang cao
DON VI CAN LAM SANG 01
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây