Điều trị chán ăn ở trẻ em, kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền

Chán ăn ở trẻ em cần được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố thay vì xem là một bệnh đơn độc. Theo Y học hiện đại (YHHĐ), bác sĩ cần khai thác bệnh sử, đánh giá biểu đồ tăng trưởng, khẩu phần ăn, tình trạng tiêu hóa, giấc ngủ, tâm lý, hành vi ăn uống và tìm các bệnh lý kèm theo khi có dấu hiệu gợi ý.

Một trong những yếu tố cần lưu ý là tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng. Kẽm có vai trò đối với vị giác, miễn dịch và tăng trưởng. Khi thiếu kẽm, trẻ có thể giảm cảm nhận vị giác, từ đó ảnh hưởng đến cảm giác ngon miệng. Tuy nhiên, việc xét nghiệm và bổ sung vi chất chỉ nên thực hiện khi có chỉ định lâm sàng hoặc trẻ có nguy cơ thiếu hụt, tránh tự ý bổ sung kéo dài hoặc sử dụng liều cao khi chưa được đánh giá. Ngoài kẽm, tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá tình trạng thiếu sắt, vitamin D hoặc những thiếu hụt dinh dưỡng khác nếu trẻ có biểu hiện gợi ý.

Các rối loạn tiêu hóa cũng có thể ảnh hưởng đến việc ăn uống của trẻ. Táo bón, đầy bụng, trào ngược, tiêu chảy kéo dài hoặc những rối loạn tiêu hóa khác có thể khiến trẻ giảm hứng thú với thức ăn. Probiotics có thể hữu ích trong một số tình trạng tiêu hóa cụ thể, nhưng không nên xem đây là biện pháp điều trị chán ăn thường quy cho mọi trẻ.

Chế độ nuôi dưỡng chưa hợp lý là một yếu tố khác cần được xem xét. Trẻ ăn vặt thường xuyên, sử dụng nhiều đồ ngọt, nước ngọt hoặc uống sữa sát bữa chính có thể giảm cảm giác đói khi đến bữa. Khẩu phần quá lớn, bữa ăn kéo dài, ép ăn hoặc để trẻ vừa ăn vừa xem màn hình cũng có thể hình thành những hành vi ăn uống không thuận lợi. Vì vậy, mục tiêu trong chăm sóc trẻ là xây dựng giờ ăn tương đối ổn định, lựa chọn lượng thức ăn phù hợp với lứa tuổi, đa dạng thực phẩm và tôn trọng tín hiệu đói, no của trẻ.

Y học cổ truyền: điều hòa Tỳ Vị, phục hồi chức năng vận hóa

Trong Y học cổ truyền (YHCT), chán ăn kéo dài thường được xếp trong phạm vi chứng “Yếm thực”. Trẻ nhỏ có đặc điểm sinh lý “Tỳ thường bất túc”, chức năng vận hóa còn non yếu nên dễ bị ảnh hưởng bởi ăn uống không điều độ, bệnh tật kéo dài hoặc cơ địa hư yếu.

Một nguyên tắc được đề cập trong điều trị là “Tỳ bất tại bổ nhi tại vận”. Theo đó, điều trị không chỉ chú trọng bồi bổ mà cần khôi phục khả năng vận hóa, tiếp nhận và chuyển hóa thức ăn của Tỳ Vị. Việc lựa chọn phương pháp và bài thuốc cần dựa trên biện chứng thể bệnh cụ thể.

Ở thể Tỳ thất kiện vận, trẻ thường ăn ít, không thấy ngon miệng, bụng có thể đầy nhẹ, trong khi thể trạng và tinh thần nhìn chung vẫn tương đối bình thường. Pháp trị là tỉnh Tỳ, trợ vận, hòa Vị. Các vị thuốc thường được sử dụng theo biện chứng gồm Hoắc hương, Trần bì, Sa nhân…; bài thuốc có thể tham khảo Bất Hoán Kim Chính Khí Tán gia giảm.

Với thể Tỳ Vị khí hư, biểu hiện thường gặp là chán ăn kéo dài, mệt mỏi, sắc mặt kém tươi, chậm tăng cân, đại tiện phân lỏng hoặc thức ăn tiêu hóa kém. Pháp trị là bổ khí, kiện Tỳ, hòa Vị. Các vị thuốc thường dùng theo biện chứng gồm Đảng sâm, Bạch truật, Hoài sơn…; bài thuốc có thể tham khảo Dị Công Tán gia giảm.

Ở thể Tỳ Vị âm hư, trẻ có thể ăn ít, miệng khô, thích uống nước, đại tiện khô, kèm theo lòng bàn tay chân nóng; lưỡi có thể đỏ, ít rêu hoặc rêu bong. Pháp trị là tư âm, dưỡng Vị, sinh tân. Các vị thuốc thường được sử dụng theo biện chứng gồm Bắc sa sâm, Mạch môn, Thạch hộc…; bài thuốc có thể tham khảo Dưỡng Vị Tăng Dịch Thang gia giảm.

Phối hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong thực hành

Trong quá trình điều trị chán ăn ở trẻ, YHHĐ và YHCT có thể được phối hợp dựa trên tình trạng cụ thể của từng trẻ. Trước hết, việc tìm nguyên nhân theo YHHĐ tập trung vào đánh giá tăng trưởng, khẩu phần ăn, bệnh lý tiêu hóa, tình trạng vi chất và các yếu tố tâm lý, hành vi. Ở góc độ YHCT, bác sĩ biện chứng thể bệnh, đánh giá tình trạng Tỳ Vị cùng các triệu chứng toàn thân để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Để cải thiện việc ăn uống, YHHĐ chú trọng điều chỉnh bữa ăn, lịch ăn, lượng thức ăn, môi trường ăn uống và xử trí những bệnh lý kèm theo nếu có. YHCT có thể sử dụng thuốc hoặc các phương pháp không dùng thuốc phù hợp với thể bệnh và lứa tuổi.

Hiệu quả điều trị cũng cần được theo dõi theo thời gian. Về YHHĐ, các chỉ số cần quan tâm gồm cân nặng, chiều cao, tốc độ tăng trưởng, lượng thức ăn trẻ ăn được và các triệu chứng tiêu hóa. Trong YHCT, có thể theo dõi thêm mức độ thèm ăn, tình trạng đại tiện, giấc ngủ, tinh thần và sự biến đổi của các chứng trạng.

Cha mẹ cần lưu ý gì khi chăm sóc trẻ tại nhà?

Trẻ nên được ăn đúng giờ, duy trì ba bữa chính cùng các bữa phụ hợp lý và hạn chế ăn vặt sát bữa chính. Nước ngọt, bánh kẹo, đồ ăn nhanh và lượng sữa quá nhiều cũng nên được hạn chế nếu khiến trẻ no trước bữa ăn.

Khẩu phần của trẻ nên ưu tiên những thực phẩm giàu đạm và vi chất tự nhiên như thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, hạt, rau và trái cây phù hợp với lứa tuổi. Trong bữa ăn, cha mẹ không nên ép trẻ ăn, la mắng, dọa nạt hoặc kéo dài thời gian ăn. Trẻ nên được chủ động trong phạm vi những lựa chọn thực phẩm lành mạnh.

Không khí bữa ăn cần thoải mái. Điện thoại, máy tính bảng và tivi nên được hạn chế trong khi trẻ ăn. Cha mẹ cũng cần theo dõi cân nặng và chiều cao của trẻ định kỳ, đặc biệt khi tình trạng chán ăn kéo dài hoặc trẻ chậm tăng trưởng.

Trẻ cần được đưa đi khám khi chán ăn kéo dài kèm sụt cân hoặc không tăng cân, nôn nhiều, đau bụng kéo dài, tiêu chảy hoặc táo bón nặng, sốt, khó nuốt, mệt lả, có dấu hiệu mất nước hoặc xuất hiện những biểu hiện bất thường khác. Việc thăm khám giúp loại trừ các nguyên nhân bệnh lý có thể liên quan.

ThS BSCKI BSNT. Đỗ Thanh Sang

Lịch khám Sáng thứ 5 – Chiều thứ 6

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070