Điều trị da khô theo y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền (YHCT), da (bì phu) là phần biểu hiện ra ngoài của phế khí, được nuôi dưỡng bởi tinh, huyết và tân dịch. Phế chủ bì mao, phế khí đầy đủ thì da tươi nhuận, lông mịn màng.

Da khô, sần, bong tróc, nứt nẻ hoặc ngứa là dấu hiệu tân dịch không đủ để nhu nhuận bì phu, do rối loạn vận hóa khí huyết, âm dương hoặc do ngoại tà xâm phạm.

Khác với quan điểm Y học hệ đạ (YHHĐ), da khô là hậu quả của thiếu lipid và nước tại hàng rào biểu bì…, YHCT nhìn nhận khô da là hậu quả của sự mất điều hòa bên trong tạng phủ, đặc biệt là Phế, Tỳ, Thận và Can huyết. Vì vậy, việc chỉ bôi dưỡng ẩm ngoài da mà không điều chỉnh nguyên nhân bên trong thì hiệu quả chỉ tạm thời, không bền vững.

NGUYÊN NHÂN THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN

Ngoại nhân: Phong, Táo, Hàn tà xâm phạm

– Phong táo là chủ yếu, thường phát sinh vào mùa thu đông khi khí trời hanh khô. Táo tà phạm phế, phế mất tân nhuận, da khô, nứt, ngứa.

– Phong hàn làm khí huyết ứ trệ, mạch máu co lại, dinh dưỡng không đến được da, dẫn tới sần sùi, nứt nẻ.

Nội nhân:

Tình chí thất điều là nguyên nhân nội thương chủ yếu nhất. Khi con người vui, buồn, giận, lo, sợ… quá mức → khí cơ mất điều hòa → khí trệ, khí nghịch, khí tán → tổn thương đến tạng phủ tương ứng như: nộ (tức giận) thương Can, hỷ (vui) thương Tâm, tư (lo lắng) thương Tỳ, bi (buồn) thương Phế, Khủng (kinh sợ) thương Thận. Tình chí thất điều lâu ngày → tạng phủ hư suy, âm dương mất điều hoà → phát bệnh mạn tính.

– Phế âm hư: Phế chủ bì mao, khi phế âm hao tổn, tân dịch không thấm ra ngoài, da trở nên khô, ngứa, bong vảy.

– Huyết hư: “Huyết hư tắc bì phu bất nhuận” (Linh khu – Bì bộ). Huyết không đủ để dưỡng da, thường gặp ở phụ nữ sau sinh, người cao tuổi, người lao lực, ăn uống kém.

– Tỳ hư: Tỳ chủ vận hóa thủy cốc, sinh hóa nguồn tân dịch. Khi tỳ yếu, tân dịch sinh hóa kém, da không được nuôi dưỡng.

– Thận âm hư: Thận tàng tinh, chủ thủy. Tinh huyết không đủ thì tân dịch khô kiệt, biểu hiện bằng da khô dai dẳng, kèm lưng đau, miệng khô, lòng bàn tay chân nóng.

Bất nội ngoại nhân

– Ăn nhiều thức ăn cay nóng, chiên, rượu, cà phê.. sinh nội táo.

– Thức khuya hao âm dịch, ăn uống không điều độ hại tỳ vị.

– Làm việc trong môi trường khô lạnh dẫn đến bì phu mất ẩm.

CÁC THỂ LÂM SÀNG THƯỜNG GẶP

Phong táo phạm phế

– Chứng trạng: Da khô, bong vảy mịn, hơi ngứa, kèm ho khan, họng khô, ít đờm.

– Cơ chế: Táo tà phạm phế, tân dịch không đạt ra bì phu.

– Trị pháp: Thanh táo nhuận phế, sinh tân chỉ khái.

– Phương dược: Thanh táo cứu phế thang gia giảm tùy chứng (sa sâm, mạch môn, tang diệp, bối mẫu, cam thảo…)

Huyết hư phong táo

– Chứng trạng: Da sạm, khô, bong vảy nhỏ, ngứa nhiều, môi khô, tóc khô, dễ rụng, chóng mặt, hồi hộp.

– Trị pháp: Dưỡng huyết, nhuận táo, khu phong.

Phương dược: Tứ vật thang hợp Tiêu phong tán gia giảm tùy chứng (đương quy, sinh địa, bạch thược, xuyên khung, kinh giới, phòng phong…).

Tỳ hư thấp trệ, tân dịch bất túc

– Chứng trạng: Da khô xen lẫn những vùng nhờn nhẹ, ăn kém, bụng trướng, đại tiện lỏng, mệt mỏi.

– Trị pháp: Kiện tỳ, hóa thấp, sinh tân dưỡng da.

– Phương dược: Lục quân tử thang gia giảm tùy chứng (hoài sơn, ý dĩ, bạch biển đậu, phục linh…)

Thận âm hư

– Chứng trạng: Da khô lâu ngày, ngứa về đêm, sạm, bong vảy, kèm lưng đau, miệng khô, lòng bàn tay nóng.

– Trị pháp: Tư âm bổ thận, dưỡng tinh huyết.

– Phương dược: Lục vị địa hoàng hoàn gia mạch môn, sa sâm, hà thủ ô, kỷ tử…

PHÉP TRỊ VÀ ỨNG DỤNG LÂM SÀNG

Nguyên tắc điều trị: điều trị từ căn nguyên bên trong bằng cách điều hòa tạng phủ, dưỡng âm, sinh tân, phối hợp chăm sóc ngoài da.

Phép trị chung:

– Dưỡng âm sinh tân, nhuận phế, dưỡng huyết, khu phong, thanh táo.

– Điều chỉnh sinh hoạt: ăn thanh đạm, ngủ sớm, tránh cay nóng, rượu bia, thức khuya.

– Duy trì tinh thần thư thái, hạn chế lo nghĩ – vì “tư tắc tỳ hư, tỳ hư sinh táo”.

Ngoại trị

– Dùng cao bôi thảo dược: như Tử vân cao, dầu mè, sáp ong, hoàng kỳ, cam thảo, mạch môn, thiên môn… giúp bảo vệ lớp biểu bì và tăng giữ ẩm tự nhiên. Xoa bóp vùng phế du, tỳ du, thận du để thúc đẩy khí huyết lưu thông ra bì phu.

– Dưỡng sinh phòng bệnh: duy trì luyện tập nhẹ: thái cực quyền, khí công, thiền tĩnh tâm – giúp điều hòa khí huyết và tinh thần.

Chứng da khô, bong tróc trong Y học cổ truyền là biểu hiện bên ngoài của tạng phủ mất điều hòa, tân dịch hao tổn, huyết hư táo thịnh. Việc chỉ sử dụng dưỡng ẩm ngoài da là trị phần ngọn, không thể giải quyết tận gốc. Muốn đạt hiệu quả lâu dài, cần bổ âm dưỡng huyết, điều hòa khí huyết tân dịch, phối hợp với dưỡng sinh và chăm sóc hợp lý. Khi “tạng phủ hòa, khí huyết điều, tân dịch túc”, da tự nhiên sẽ nhu nhuận, sáng mịn, không cần cầu kỳ mà vẫn đẹp tự nhiên.

Khi có các vấn đề về da, bước đầu NB tập trung thay đổi lối sống: tình chí, ăn uống, sinh hoạt, môi trường… và đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và điều trị.

ThS BS. Nguyễn Thị Quý

Phòng khám Da – Thẩm mỹ YHCT

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh- Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – Thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070