Điều trị nấc bằng Y học cổ truyền

Nấc cụt là âm thanh đặc trưng do sự co thắt không chủ ý của cơ hoành, khiến cho dây thanh môn đột ngột đóng lại cản trở dòng khí hít thở tạo ra tiếng. Đa số đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi cơ hoành bị kích thích.

Một cơn nấc sinh lý bình thường kéo dài từ vài phút, có khi vài giờ nhưng không quá 24 giờ. Tuy nhiên, những cơn nấc dai dẳng, kéo dài > 48 tiếng, thậm chí kéo dài > 2 tháng (nấc cụt khó chữa) ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống và cần phải điều trị.

Theo Y học cổ truyền thì nấc cụt (Ách nghịch) là do Vị khí không điều hòa, không giáng xuống mà đi nghịch lên trên gây ra.

Nguyên nhân phần nhiều do hàn, nhiệt, đàm, thực tích hoặc khí uất kèm theo rối loạn công năng tạng phủ như Can, Tỳ, Thận khiến Vị khí thượng nghịch lên trên.

Tùy theo thể bệnh mà áp dụng các bài thuốc như Đinh hương thị đế tán, Ách nghịch thang, Tiểu thừa khí thang, Trúc nhự thang, Dưỡng Vị thang, Quất bì thang, Cách hạ trục ứ thang,… để điều hòa Vị khí, lý khí giáng nghịch.

Châm cứu: Ở những trường hợp nấc cụt dai dẳng, khó chữa cho thấy tiến hành châm cứu giúp cắt được cơn nấc. Các huyệt thường dùng như: Bách hội, Lương môn, Nhân nghinh, Thiên đột, Thiên khu, Trung quản, Chương môn, Hành gian, Trung quan, Túc tam lý,… giúp điều hòa vị khí, thông hoành cách, giáng nghịch. Ngoài ra, kết hợp thêm nhĩ châm tại các điểm Vị, Thần môn, Dưới đồi, Giao giảm, Can,… cũng ghi nhận hiệu quả tốt trên lâm sàng.

Cứu ấm: Trong các trường hợp nấc do nhiễm lạnh nên thực hiện cứu ấm với ngải cứu ở vị trí các huyệt như Thiên đột, Thiên khu, Khí xá, Trung quản, Nội quan, Đản trung, Chương môn, Tam âm giao, Túc tam lý.

Xoa bóp bấm huyệt:

– Xoa day miết vùng cổ, vùng ngực, vùng lưng, xoa vùng bụng theo cùng chiều kim đồng hồ, day ấn các huyệt Thiên đột, Khí xá, Cự khuyết, Cách du, Nội quan, Thiếu thương. Mục đích nhằm để thư giãn cơ, an thần.

– Day bấm huyệt Toán trúc (chỗ lõm đầu trong 2 cung lông mày), dùng 2 ngón tay cái day từ nhẹ rồi mạnh dần cho đến khi có cảm giác tức đau và hơi đỏ da tại chỗ, đồng thời hít sâu, rồi nín thở trong 10-15 giây sau đó thở ra, khi thở ra thì thả ngón cái ngừng ấn huyệt Toán trúc, rồi lại day ấn khi hít thở sâu và nín thở. Sau khi thực hiện lặp đi lặp lại 4-5 lần như vậy thì ngưng.

– Xoa tam tiêu: Nhằm mục đích làm ấm vùng ngực bụng. Tư thế ngồi thòng hai chân. Tiến hành xoa các vùng như sau:

– Xoa thượng tiêu: Hai bàn tay duỗi ra úp lên nhau và để trước ngực, hai cánh tay áp sát vào nách, xoa theo chiều kim đồng hồ từ 10-20 lần.

– Xoa trung tiêu: Một bàn tay nắm lại úp trên bụng, tay còn lại đè chụp lên. Xoa từ phải sang trái theo chiều kim đồng hồ từ 10-20 lần.

– Vuốt be sườn: Dùng ngón tay trỏ bên phải vuốt be sườn bên trái và ngược lại từ 10-20 lần.

– Xoa hạ tiêu: Xoa vùng dưới rốn, giống như xoa trung tiêu

Thực dưỡng:

– Cháo gừng: 30gr gạo tẻ, gừng vừa đủ. Vo gạo cho vào nồi, thêm nước vừa đủ, đun nhỏ lửa, nấu cho đến khi gạo bung nở mềm. Gừng rửa sạch, sau đó giã nát, gần cuối cho vào nấu 10-15 phút rồi bắc ra. Theo YHCT thì gừng có tác dụng ôn trung hạ khí, cháo thì có tác dụng dưỡng Vị nên dùng công thức này trong trường hợp nấc cụt do Vị hư hàn.

– Trà đinh hương quất bì: 3gr đinh hương, 10gr vỏ quýt (hoặc có thể thế bằng thị đế thì càng tốt). Cho 2 nguyên liệu trên vào cốc, thêm nước đun sôi (khoảng 200-300mL) hãm trong 30 phút. Uống mỗi ngày 1 lần, như uống trà. Tác dụng sơ Can lý khí, trị trường hợp nấc cụt do Can uất khí trệ.

Nấc cụt có thể là hiện tượng sinh lý bình thường, nhưng có thể là triệu chứng báo hiệu sớm một số bệnh lý như: viêm phổi, viêm tụy, viêm gan, viêm não, rối loạn chức năng dạ dày, bệnh lý dạ dày ruột,… Vì vậy nếu bạn bị nấc cụt mà nó không biến mất ngay cả khi đã thử tất cả các biện pháp khắc phục tại nhà, hoặc nấc cụt xảy ra cùng lúc vói các triệu chứng như đau đầu, tê bì, khó giữ thăng bằng, đó có thể là dấu hiệu của một vấn đề nghiêm trọng hơn, bạn nên đến gặp bác sĩ.

Nhất là đối với người lớn tuổi khi thường xuyên bị nấc, tốt nhất nên nghỉ ngơi, không uống nước lạnh, không vận động gắng sức, nấc cụt có thể sẽ thuyên giảm trong vài phút, nhưng nếu nấc cụt tiếp tục diễn ra kèm theo huyết áp tăng, đau ngực, tê bì, mờ mắt thì phải thật sự cảnh giác và đi thăm khám sớm.

Bác sĩ Chuyên khoa I – Bùi Thị Yến Nhi

Lịch khám Sáng thứ 7 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – Thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070