Trong đời sống văn hóa của người Việt, thắp hương và đốt vàng mã vào dịp Tết, giỗ chạp hay lễ cúng là những phong tục mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng tưởng nhớ tổ tiên và sự gắn kết giữa các thế hệ trong gia đình. Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học về môi trường sống và sức khỏe cộng đồng, các hoạt động này nếu thực hiện không phù hợp có thể làm gia tăng một số yếu tố bất lợi cho sức khỏe, đặc biệt trong điều kiện không gian sinh hoạt kín.

Khói sinh ra từ việc đốt vàng mã và thắp hương không chỉ đơn thuần là mùi hương quen thuộc trong không khí ngày Tết. Quá trình đốt có thể tạo ra các hạt bụi mịn kích thước nhỏ cùng một số khí và hợp chất dễ bay hơi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các nguồn đốt trong nhà, bao gồm việc đốt hương và các vật liệu hữu cơ, có thể làm gia tăng nồng độ bụi mịn PM2.5 và các chất gây kích ứng trong không khí trong nhà, nhất là khi môi trường kém thông gió. Khi tích tụ trong không gian sinh hoạt, những yếu tố này có thể gây kích ứng nhẹ đường hô hấp, dẫn đến cảm giác cay mắt, rát họng, ho hoặc khó chịu thoáng qua, đặc biệt khi tiếp xúc kéo dài.

Một số nghiên cứu môi trường cũng cho thấy khói hương chứa các hạt bụi mịn và hợp chất dễ bay hơi, có khả năng gây kích ứng đường hô hấp và niêm mạc mắt khi tiếp xúc ở nồng độ cao hoặc trong thời gian dài. Những biểu hiện này thường ở mức độ nhẹ, song có thể rõ rệt hơn trong không gian kín hoặc khi việc đốt diễn ra liên tục.

Nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe không giống nhau ở mọi đối tượng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người đang có bệnh lý mạn tính về hô hấp hoặc tim mạch được xem là các nhóm nhạy cảm hơn với tình trạng ô nhiễm không khí trong nhà. Các hướng dẫn về sức khỏe môi trường nhấn mạnh rằng ở những nhóm này, các triệu chứng khó chịu có thể xuất hiện sớm hơn và hồi phục chậm hơn so với người khỏe mạnh, đặc biệt khi tiếp xúc lặp lại với khói trong điều kiện thông khí kém.

Thực tế ghi nhận trong môi trường sinh hoạt gia đình cho thấy, việc đốt vàng mã hoặc thắp hương với số lượng lớn trong nhà có thể làm gia tăng nồng độ bụi mịn và các chất gây kích ứng trong không khí. Điều này dễ khiến các triệu chứng như viêm mũi họng, ho, kích ứng mắt hoặc cảm giác khó thở xuất hiện hoặc tái phát, nhất là ở những người đã có vấn đề sức khỏe nền. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần, chất lượng không khí trong nhà kém có thể khiến việc kiểm soát các triệu chứng hô hấp hoặc tim mạch trở nên khó khăn hơn.

Từ góc độ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, sau các dịp lễ Tết, không ít trường hợp gặp tình trạng ho kéo dài, viêm mũi họng hoặc kích ứng mắt được ghi nhận trong sinh hoạt hằng ngày. Các báo cáo về ô nhiễm không khí trong nhà cho thấy, việc gia tăng các hoạt động đốt trong không gian sinh hoạt là một trong những yếu tố góp phần thường gặp, dù phần lớn các biểu hiện này không nghiêm trọng và có xu hướng tự hồi phục khi môi trường không khí được cải thiện.

Để vẫn giữ được phong tục truyền thống mà hạn chế tác động đến sức khỏe, việc thực hành tiết chế đóng vai trò quan trọng. Thắp hương nên mang ý nghĩa tượng trưng, tránh thắp nhiều nén cùng lúc hoặc duy trì liên tục trong thời gian dài. Hoạt động đốt vàng mã nên được thực hiện ở nơi thông thoáng, ưu tiên ngoài trời hoặc khu vực có lưu thông không khí tốt. Trong không gian trong nhà, việc mở cửa để khói nhanh chóng khuếch tán giúp cải thiện chất lượng không khí và giảm thời gian tiếp xúc với khói.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn hương cũng cần được quan tâm đúng mức. Nên ưu tiên các loại hương có nguồn gốc rõ ràng, thành phần từ thảo mộc tự nhiên, ít khói và mùi dịu. Những loại hương có mùi quá nồng hoặc tạo nhiều khói khi đốt thường dễ gây cảm giác khó chịu, đặc biệt khi sử dụng trong không gian kín hoặc ở những gia đình có người nhạy cảm về hô hấp.

Giữ gìn nét đẹp tâm linh là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa, song việc thực hành phong tục trong bối cảnh hiện đại cần được cân nhắc hài hòa với yếu tố sức khỏe. Thắp hương và đốt vàng mã một cách chừng mực, thông thoáng và có lựa chọn phù hợp giúp bảo toàn ý nghĩa tinh thần của ngày Tết, đồng thời giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường sống và sức khỏe của các thành viên trong gia đình.

TS BS. Ngô Thị Kim Oanh

Trưởng Khoa Châm cứu – Dưỡng sinh

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070