Gàu và viêm da tiết bã: Vấn đề thường gặp vào mùa mưa

Mùa mưa với đặc trưng nóng ẩm là thời điểm nhiều bệnh lý da liễu có xu hướng bùng phát hoặc tái phát, trong đó gàu và viêm da tiết bã là những vấn đề rất thường gặp. Không ít người nhận thấy da đầu bong nhiều vảy trắng hơn, ngứa nhiều hơn hoặc xuất hiện các mảng đỏ, nhờn và đóng vảy sau những ngày mưa kéo dài.

Mặc dù không phải là bệnh lý nguy hiểm, nhưng gàu và viêm da tiết bã có thể ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ, gây ngứa ngáy, khó chịu, mất tự tin trong giao tiếp và có xu hướng tái phát nhiều lần nếu không được chăm sóc đúng cách. Hiểu rõ nguyên nhân khiến bệnh nặng lên vào mùa mưa cũng như các biện pháp chăm sóc phù hợp sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

Gàu và viêm da tiết bã có giống nhau không?

Nhiều người cho rằng gàu và viêm da tiết bã là hai bệnh hoàn toàn khác nhau. Thực tế, đây là hai biểu hiện nằm trên cùng một phổ bệnh liên quan đến hoạt động của tuyến bã nhờn và phản ứng của da đối với nấm men Malassezia – một loại vi sinh vật vốn sống bình thường trên bề mặt da.

Gàu (Dandruff – Pityriasis capitis) là tình trạng bong vảy không viêm ở da đầu do quá trình thay mới tế bào da diễn ra nhanh hơn bình thường. Người bệnh thường thấy các vảy trắng hoặc vàng nhạt, thường khô, rơi trên tóc và vai áo, đôi khi kèm ngứa nhẹ. Da đầu thường không đỏ hoặc chỉ đỏ rất ít.

Trong khi đó, viêm da tiết bã (Seborrheic Dermatitis) là một bệnh viêm da mạn tính. Ngoài bong vảy nhờn, người bệnh còn có triệu chứng viêm như các mảng da đỏ, nhờn, phủ vảy màu trắng hoặc vàng, ngứa nhiều hơn và có thể lan ra nhiều vị trí khác ngoài da đầu. Các vùng thường bị ảnh hưởng gọi là vùng tiết bã gồm lông mày, mí mắt, rãnh mũi – má, vùng sau tai, ống tai ngoài, vùng râu, ngực trước và vùng giữa hai bả vai. Ở trẻ nhỏ, bệnh ở da đầu còn được gọi là “cứt trâu”, thường xuất hiện trong những tháng đầu đời.

Có thể xem gàu là thể nhẹ, khu trú chủ yếu ở da đầu, còn viêm da tiết bã là thể nặng hơn với tình trạng viêm rõ rệt và có thể ảnh hưởng đến nhiều vùng da.

Vì sao mùa mưa khiến gàu và viêm da tiết bã nặng hơn?

Nhiều người nhận thấy tình trạng gàu và ngứa da đầu trở nên rõ rệt hơn vào mùa mưa. Điều này không phải ngẫu nhiên mà liên quan đến nhiều yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt.

• Độ ẩm cao tạo điều kiện cho nấm Malassezia phát triển

Da đầu của mỗi người đều có sự hiện diện của nấm men Malassezia. Bình thường, chúng tồn tại với số lượng vừa phải và không gây bệnh. Tuy nhiên, khi thời tiết nóng ẩm kéo dài, vi nấm phát triển mạnh hơn, kích thích phản ứng viêm ở những người có cơ địa nhạy cảm, làm tăng bong vảy và ngứa.

• Da đầu tiết nhiều dầu hơn

Thời tiết nóng ẩm khiến tuyến bã nhờn hoạt động mạnh, làm da đầu trở nên nhờn hơn. Bã nhờn là nguồn dinh dưỡng thuận lợi cho Malassezia, tạo thành một vòng xoắn khiến bệnh dễ bùng phát hoặc tái phát.

• Tóc ẩm kéo dài sau khi đi mưa hoặc sau khi gội

Nhiều người để tóc khô tự nhiên hoặc buộc tóc khi tóc còn ướt. Độ ẩm tồn đọng trên da đầu tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển và làm các triệu chứng ngứa, bong vảy trở nên nặng hơn.

• Ít tiếp xúc với ánh nắng

Trong mùa mưa, thời gian có nắng giảm, đồng nghĩa với việc da đầu ít tiếp xúc với tia cực tím (UV). Một số nghiên cứu cho thấy tia UV có thể góp phần ức chế sự phát triển của Malassezia. Vì vậy, việc giảm tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên cũng có thể là một yếu tố khiến bệnh dễ tái phát ở một số người.

• Thói quen chăm sóc tóc thay đổi

Do thời tiết mưa lạnh, nhiều người ngại gội đầu hoặc kéo dài thời gian giữa các lần gội. Dầu thừa, mồ hôi, bụi bẩn và tế bào sừng tích tụ nhiều hơn trên da đầu sẽ tạo điều kiện cho gàu và viêm da tiết bã tiến triển.

Những hiểu lầm thường gặp khiến bệnh nặng hơn

Bên cạnh yếu tố thời tiết, một số quan niệm chưa đúng cũng góp phần làm bệnh kéo dài hoặc tái phát.

• “Có gàu thì phải gội đầu thật nhiều”
  

Gội đầu giúp loại bỏ dầu và vảy da, nhưng gội quá nhiều lần trong ngày hoặc sử dụng dầu gội có tính tẩy rửa mạnh có thể làm mất lớp dầu bảo vệ tự nhiên của da đầu, gây kích ứng và khiến bệnh nặng hơn.

• “Ngại gội đầu vào mùa mưa”
  

Ngược lại, việc hạn chế gội đầu quá lâu khiến dầu, bụi bẩn và tế bào chết tích tụ nhiều, tạo môi trường thuận lợi cho Malassezia phát triển.

• “Buộc tóc khi còn ướt không ảnh hưởng”
  

Tóc và da đầu ẩm trong thời gian dài làm tăng nguy cơ phát triển của nấm men và khiến tình trạng ngứa, bong vảy kéo dài.

• “Dùng càng nhiều dầu dưỡng tóc càng tốt”

Các loại dầu dưỡng hoặc sản phẩm tạo kiểu nếu bôi trực tiếp lên da đầu có thể làm tăng lượng dầu trên bề mặt da, khiến bệnh khó kiểm soát hơn. Những sản phẩm này chỉ nên sử dụng ở phần thân và ngọn tóc nếu cần.

• “Gàu là do da đầu bẩn”
  

Đây là quan niệm không hoàn toàn đúng. Gàu không phải chỉ do vệ sinh kém mà còn liên quan đến cơ địa, hoạt động của tuyến bã nhờn, sự phát triển của nấm Malassezia, yếu tố nội tiết và miễn dịch. Người vệ sinh tóc sạch sẽ vẫn có thể bị gàu hoặc viêm da tiết bã.

• “Gàu sẽ khỏi hẳn sau vài lần dùng dầu gội trị gàu”
  

Viêm da tiết bã là bệnh mạn tính, có xu hướng tái phát theo từng đợt. Dầu gội trị gàu giúp kiểm soát triệu chứng nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tái phát. Vì vậy, người bệnh cần duy trì chế độ chăm sóc da đầu phù hợp ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện.

Chăm sóc tóc, da đầu và chế độ sinh hoạt hợp lý trong mùa mưa để ngăn bệnh bùng phát

Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn gàu và viêm da tiết bã, việc chăm sóc đúng cách sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ bùng phát.

• Giữ da đầu sạch nhưng không gội quá mức
  

Người da đầu bình thường cũng nên gội đầu đều đặn với dầu gội khoảng 2–3 lần mỗi tuần, hoặc điều chỉnh tùy theo mức độ tiết dầu và hoạt động hằng ngày. Với người có da đầu nhiều dầu hoặc đã được chẩn đoán viêm da tiết bã, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng các loại dầu gội chứa hoạt chất như ketoconazole, zinc pyrithione, selenium sulfide hoặc salicylic acid theo từng giai đoạn.

• Làm khô tóc sau khi gội hoặc sau khi đi mưa
  

Sau khi gội đầu hoặc đi dưới trời mưa, nên lau khô tóc bằng khăn sạch, có thể sấy tóc ở nhiệt độ vừa phải. Không nên để tóc ẩm quá lâu hoặc đi ngủ khi tóc còn ướt.

• Hạn chế sử dụng hóa chất và sản phẩm tạo kiểu
  

Trong thời gian da đầu đang bị viêm, nên hạn chế nhuộm tóc, uốn, duỗi hoặc sử dụng nhiều gel, sáp vuốt tóc và dầu dưỡng bôi trực tiếp lên da đầu vì có thể làm tăng kích ứng.

• Vệ sinh sạch sẽ các vật dụng tiếp xúc với tóc
  

Giặt, vệ sinh thường xuyên vỏ gối, mũ nón, lớp lót trong mũ bảo hiểm, lược, khẩu trang vải, …. Không dùng chung các vật dụng trên với người khác.

• Duy trì chế độ ăn cân đối
  

Một chế độ ăn đa dạng với nhiều rau xanh, trái cây tươi, cá, các loại hạt và ngũ cốc nguyên cám giúp cung cấp đầy đủ vitamin nhóm B, kẽm, sắt, omega-3 và các chất chống oxy hóa – những dưỡng chất quan trọng đối với sức khỏe của da và tóc.

Đồng thời, nên hạn chế thức ăn nhiều đường, đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và rượu bia do các thực phẩm này có nguy cơ gây tăng tình trạng viêm làm triệu chứng nặng hơn.

• Ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng
  

Stress kéo dài và thiếu ngủ có thể làm viêm da tiết bã tái phát hoặc trở nên nặng hơn. Vì vậy, duy trì giấc ngủ đầy đủ, tập thể dục đều đặn và cân bằng giữa công việc với nghỉ ngơi cũng là một phần quan trọng trong kiểm soát bệnh.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên đến khám chuyên khoa Da liễu nếu gàu kéo dài nhiều tuần không cải thiện dù đã sử dụng dầu gội trị gàu đúng cách; da đầu xuất hiện các mảng đỏ lan rộng, ngứa nhiều, rỉ dịch hoặc đóng vảy dày; tổn thương lan sang mặt, tai hoặc ngực; hoặc tình trạng bệnh ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Việc được chẩn đoán đúng sẽ giúp phân biệt viêm da tiết bã với các bệnh lý khác như vảy nến da đầu, nấm da đầu hay viêm da tiếp xúc, từ đó có hướng điều trị phù hợp.

Thông điệp dành cho cộng đồng

Gàu và viêm da tiết bã là những bệnh lý da đầu rất phổ biến, đặc biệt trong mùa mưa khi độ ẩm không khí tăng cao và da đầu dễ tiết nhiều dầu hơn. Đây là tình trạng có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh hiểu đúng về bệnh, chăm sóc tóc và da đầu hợp lý, duy trì lối sống lành mạnh và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ khi cần thiết. Thay vì lo lắng hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng, hãy xây dựng thói quen chăm sóc da đầu khoa học để giữ mái tóc khỏe mạnh trong suốt mùa mưa.

Bác sĩ Chuyên khoa I – Lê Cao Trí

Trung tâm Da – U máu

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070