Hiểu đúng về suy giảm thính lực để bảo vệ đôi tai

Bạn đã bao giờ phải nhờ người đối diện lặp lại câu nói nhiều lần? Bạn có thường vô thức vặn âm lượng tivi hoặc điện thoại lớn hơn trước? Hoặc cảm thấy khó nghe rõ lời nói trong quán ăn, ngoài đường, trong cuộc họp dù người khác vẫn nghe bình thường?

Những biểu hiện này có thể là dấu hiệu sớm của suy giảm thính lực. Tình trạng này không chỉ gặp ở người lớn tuổi. Người trẻ thường xuyên dùng tai nghe âm lượng lớn, người làm việc trong môi trường nhiều tiếng ồn, người có bệnh lý tai mũi họng kéo dài hoặc trẻ sinh ra có bất thường thính giác đều có thể bị ảnh hưởng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới – WHO, hiện có hơn 1,5 tỷ người trên toàn cầu đang sống với một mức độ suy giảm thính lực. Trong đó, hơn 430 triệu người cần được phục hồi chức năng do nghe kém gây ảnh hưởng đến giao tiếp, học tập, làm việc và chất lượng cuộc sống.

Suy giảm thính lực là gì?

Suy giảm thính lực là tình trạng hệ thống thính giác bị ảnh hưởng khiến âm thanh không được dẫn truyền, tiếp nhận hoặc xử lý đầy đủ. Người bệnh có thể nghe nhỏ hơn, nghe không rõ lời nói, khó phân biệt âm thanh trong môi trường ồn hoặc mất khả năng nghe ở một số tần số nhất định.

Trong chuyên khoa Tai Mũi Họng, suy giảm thính lực thường được chia thành 3 nhóm chính:

– Suy giảm thính lực dẫn truyền: Xảy ra khi âm thanh bị cản trở ở tai ngoài hoặc tai giữa, khiến âm thanh không truyền tốt vào tai trong. Nguyên nhân có thể gặp gồm nút ráy tai, dị vật trong ống tai, viêm tai giữa ứ dịch, thủng màng nhĩ hoặc tổn thương chuỗi xương con. Nhiều nguyên nhân trong nhóm này có thể điều trị được nếu được chẩn đoán đúng và xử trí phù hợp.

– Suy giảm thính lực tiếp nhận thần kinh giác quan: Xảy ra khi tổn thương nằm ở tai trong, tế bào lông hoặc đường thần kinh thính giác. Dạng này thường khó hồi phục hoàn toàn hơn, nhất là trong các trường hợp liên quan đến lão hóa, tiếp xúc tiếng ồn kéo dài hoặc một số bệnh lý ảnh hưởng đến thần kinh thính giác.

– Suy giảm thính lực hỗn hợp: Là tình trạng kết hợp cả yếu tố dẫn truyền và yếu tố tiếp nhận thần kinh giác quan. Người bệnh vừa có tổn thương ở tai ngoài hoặc tai giữa, vừa có giảm chức năng tiếp nhận âm thanh ở tai trong hoặc đường thần kinh thính giác.

Những dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý

Suy giảm thính lực có thể tiến triển từ từ nên người bệnh dễ bỏ qua trong giai đoạn đầu. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường giúp người bệnh được thăm khám và can thiệp kịp thời hơn.

Ở người trưởng thành

Người bệnh nên đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu thường xuyên gặp các biểu hiện sau:

– Phải nhờ người khác lặp lại câu nói nhiều lần.

– Cảm thấy người đối diện nói nhỏ, nói không rõ hoặc khó nghe rõ từng chữ.

– Khó nghe trong môi trường đông người, nhiều tiếng ồn như quán ăn, đường phố hoặc cuộc họp.

– Cần mở tivi, điện thoại hoặc máy tính ở mức âm lượng lớn hơn bình thường.

– Có ù tai, cảm giác nặng tai, đầy tai.

– Nghe kém đi kèm chóng mặt, mất thăng bằng hoặc đau tai.

– Gặp khó khăn trong giao tiếp hằng ngày, dễ hiểu sai lời người khác.

Ở trẻ em

Trẻ nhỏ chưa thể tự mô tả tình trạng nghe kém, vì vậy cha mẹ cần quan sát kỹ các mốc phát triển nghe – nói của trẻ.

Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:

– Trẻ sơ sinh không giật mình trước tiếng động lớn.

– Sau 6 tháng tuổi, trẻ không quay đầu về phía có âm thanh.

– Khoảng 1 tuổi, trẻ chưa bập bẹ hoặc chưa nói các âm đơn giản như “ba”, “mẹ”.

– Trẻ không phản ứng khi được gọi tên.

– Trẻ thường mở tivi, điện thoại hoặc máy tính bảng rất to.

– Trẻ phát âm không rõ, chậm nói hoặc học tập sa sút do nghe không rõ lời giảng.

Khi nghi ngờ trẻ nghe kém, cha mẹ không nên chờ trẻ “lớn rồi sẽ nói”. Việc sàng lọc và đánh giá thính lực sớm rất quan trọng vì thính lực ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và học tập của trẻ.

Khi nào cần đi khám ngay?

Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng càng sớm càng tốt nếu đột ngột nghe kém một bên tai hoặc hai tai trong vài giờ đến vài ngày.

Điếc đột ngột là tình trạng cần được đánh giá khẩn trương. Người bệnh không nên tự chờ theo dõi tại nhà, tự nhỏ thuốc tai hoặc tự mua thuốc uống. Khám sớm, lý tưởng trong 24-72 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng, giúp bác sĩ có cơ hội đánh giá nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định đo thính lực, nội soi tai, xét nghiệm hoặc các phương tiện chẩn đoán khác.

Ngoài ra, cần đi khám sớm nếu nghe kém đi kèm một trong các dấu hiệu sau:

– Đau tai nhiều.

– Chảy dịch tai hoặc chảy máu tai.

– Ù tai tăng nhanh.

– Chóng mặt, mất thăng bằng.

– Sốt, đau đầu, cứng gáy.

– Nghe kém sau chấn thương đầu hoặc chấn thương tai.

– Trẻ nhỏ có dấu hiệu chậm nói, không phản ứng với âm thanh hoặc nghi ngờ nghe kém.

Những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp

Suy giảm thính lực có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số yếu tố thường gặp gồm:

• Tiếp xúc tiếng ồn lớn hoặc kéo dài

Nghe nhạc bằng tai nghe ở âm lượng cao, thường xuyên đến nơi có âm thanh lớn hoặc làm việc trong môi trường ồn như nhà máy, công trường, xưởng cơ khí có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào lông ở tai trong. Tổn thương này thường khó hồi phục nếu đã xảy ra.

• Lão hóa

Theo tuổi tác, chức năng nghe có thể giảm dần. Người lớn tuổi thường khó nghe âm cao, khó nghe rõ lời nói trong môi trường ồn và dễ bỏ sót nội dung giao tiếp.

• Bệnh lý tai mũi họng

Viêm tai giữa, viêm tai ngoài, thủng màng nhĩ, nút ráy tai, dị vật ống tai hoặc các bệnh lý vùng mũi họng có thể ảnh hưởng đến khả năng nghe. Một số trường hợp nghe kém có thể cải thiện nếu nguyên nhân được xử trí đúng.

• Bệnh mạn tính và yếu tố toàn thân

Đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa có thể liên quan đến suy giảm thính lực qua nhiều cơ chế, trong đó có yếu tố vi mạch, chuyển hóa và thần kinh. Người có bệnh nền nên kiểm soát bệnh ổn định và đi khám khi có thay đổi về thính lực.

• Thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến thính giác

Một số thuốc có thể gây độc tính trên tai trong, nhất là khi dùng không đúng chỉ định, dùng liều cao hoặc phối hợp nhiều thuốc. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh, thuốc lợi tiểu hoặc các thuốc điều trị dài ngày nếu chưa có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

• Vệ sinh tai sai cách

Dùng tăm bông ngoáy sâu có thể đẩy ráy tai vào trong, gây bít tắc ống tai, trầy xước da ống tai hoặc làm tăng nguy cơ viêm nhiễm. Trong một số trường hợp, thao tác mạnh còn có thể gây tổn thương màng nhĩ.

Làm gì để bảo vệ thính lực?

Bảo vệ thính lực cần bắt đầu từ các thói quen hằng ngày. Một số biện pháp có thể thực hiện gồm:

– Dùng tai nghe đúng cách: Không nên nghe âm lượng lớn trong thời gian dài. Có thể áp dụng nguyên tắc nghe ở mức không quá 60% âm lượng tối đa và không nghe liên tục quá lâu. Sau một khoảng thời gian nghe, nên để tai được nghỉ.

– Giảm tiếp xúc tiếng ồn: Hạn chế đứng gần loa công suất lớn, tránh nghe nhạc quá to và rời khỏi môi trường ồn nếu cảm thấy ù tai, nặng tai hoặc khó chịu sau khi nghe.

– Sử dụng bảo hộ khi làm việc trong môi trường ồn: Người làm việc tại nhà máy, công trường, xưởng sản xuất, sân khấu hoặc môi trường có tiếng ồn kéo dài nên sử dụng nút tai hoặc chụp tai chống ồn đúng cách.

– Không ngoáy tai sâu: Tai có cơ chế tự làm sạch nhất định. Sau khi tắm, chỉ nên dùng khăn mềm lau nhẹ vùng vành tai ngoài. Nếu nghi ngờ nút ráy tai, đau tai, ù tai hoặc nghe kém, nên đi khám để được xử trí an toàn.

– Kiểm soát bệnh nền: Người có đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc rối loạn mỡ máu nên điều trị và theo dõi định kỳ. Kiểm soát bệnh nền tốt giúp giảm nguy cơ ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, trong đó có hệ thính giác.

– Tiêm vaccine theo khuyến cáo: Tiêm vaccine cúm, vaccine phế cầu và các vaccine phù hợp theo độ tuổi, bệnh nền và chỉ định của bác sĩ có thể giúp giảm nguy cơ một số nhiễm trùng hô hấp và viêm tai giữa do các tác nhân liên quan. Vaccine không thay thế việc thăm khám khi có đau tai, chảy dịch tai, ù tai hoặc nghe kém.

– Khám thính lực khi có dấu hiệu bất thường: Nếu thường xuyên nghe không rõ, phải tăng âm lượng thiết bị, ù tai kéo dài hoặc khó giao tiếp trong môi trường ồn, người bệnh nên đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng. Đo thính lực giúp đánh giá mức độ nghe kém và định hướng xử trí phù hợp.

Suy giảm thính lực có thể ảnh hưởng đến giao tiếp, học tập, công việc và chất lượng sống. Nhiều trường hợp tiến triển âm thầm nên dễ bị bỏ qua cho đến khi khả năng nghe giảm rõ. Việc bảo vệ tai trước tiếng ồn, dùng tai nghe hợp lý, không ngoáy tai sâu, kiểm soát bệnh nền và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là những việc thiết thực để giữ gìn thính lực.

Đặc biệt, nếu đột ngột nghe kém trong vài giờ đến vài ngày, người bệnh cần đi khám ngay tại cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng. Đây là tình huống không nên trì hoãn.

BSCKI BSNT. Lê Ngọc Châu

Phòng khám Ngũ Quan

——————————-

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070