Liệt mặt ở người trẻ: Cảnh báo từ những thói quen hằng ngày

Trong vài năm trở lại đây, trên các phương tiện truyền thông thường ghi nhận ngày càng nhiều người trẻ chia sẻ rằng bản thận bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên (liệt mặt Bell). Nhiều bệnh nhân chỉ mới 25–35 tuổi, không có tiền sử bệnh lý nền nhưng bỗng dưng tỉnh dậy với khuôn mặt bị méo lệch, không thể nhắm kín mắt, khó phát âm và ăn uống bất tiện. Hầu hết trong số đó đều có điểm chung: thường xuyên thức khuya, tắm đêm, ngồi điều hòa nhiều giờ và làm việc trong môi trường căng thẳng.

Liệt dây thần kinh số 7 là gì?

Dây thần kinh số 7 (hay còn gọi là thần kinh mặt) điều khiển các cơ vận động ở vùng mặt như cười, nhăn trán, nhắm mắt, phồng má… Khi dây này bị tổn thương ở đoạn ngoại biên (sau khi thoát khỏi nền sọ), bệnh nhân sẽ mất khả năng điều khiển một bên khuôn mặt, dẫn đến hiện tượng miệng méo, mặt xệ, mắt nhắm không kín, gây ảnh hưởng lớn đến giao tiếp và tâm lý người bệnh.

Những nguyên nhân thường gặp:

Liệt mặt ngoại biên có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau:

– Nhiễm lạnh đột ngột: Chiếm tới 80% các trường hợp, thường xảy ra vào ban đêm khi người bệnh tắm khuya, để quạt thổi trực tiếp vào mặt khi ngủ, hoặc ra đường mà không che chắn kỹ.

– Nhiễm virus: Đặc biệt là herpes simplex (HSV-1), zona thần kinh (varicella-zoster), Epstein-Barr…

– Viêm nhiễm tai – mũi – họng kéo dài như viêm tai giữa, viêm xương chũm.

– Rối loạn tuần hoàn não: Gặp ở người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, tiểu đường, xơ vữa mạch máu.

– Chấn thương, u não, tổn thương nền sọ: Ít gặp hơn nhưng cần loại trừ khi có dấu hiệu thần kinh phối hợp.

Theo Y học cổ truyền, bệnh này thuộc phạm trù “Khẩu nhãn oa tà”, thường do phong hàn, phong nhiệt xâm nhập hoặc khí huyết hư suy, làm tắc nghẽn kinh lạc vùng mặt.

Triệu chứng nhận biết: Phát hiện càng sớm, điều trị càng hiệu quả

Bệnh khởi phát đột ngột, chỉ sau một giấc ngủ hoặc sau khi tiếp xúc lạnh. Những dấu hiệu thường gặp bao gồm:

– Miệng méo lệch về một bên, không thể huýt sáo hoặc cười đều.

– Mắt không thể nhắm kín, phải dùng tay hỗ trợ khi ngủ.

– Không còn nếp nhăn trán, nếp mũi má bên bị liệt.

– Uống nước bị chảy ra ngoài, thức ăn đọng trong miệng.

– Có thể kèm đau tai, ù tai, giảm vị giác 2/3 lưỡi cùng bên.

– Một số trường hợp có biểu hiện đau vùng góc hàm trước khi khởi phát.

Nếu không điều trị sớm, người bệnh có thể gặp các biến chứng như:

– Co cứng cơ mặt kéo dài, mất cân đối khuôn mặt.

– Hội chứng “nước mắt cá sấu” – chảy nước mắt khi nhai.

– Viêm loét giác mạc do mắt không nhắm kín.

– Đồng vận bất thường giữa các nhóm cơ mặt.

Điều trị như thế nào?

Việc điều trị hiệu quả phụ thuộc vào mức độ tổn thương thần kinh và thời điểm can thiệp. Nếu bệnh nhân đến khám trong vòng 72 giờ đầu thì khả năng hồi phục có thể đạt 80–90%.

Y học hiện đại – Điều trị nội khoa và vật lý trị liệu:

– Corticoid liều cao: Giúp giảm phù nề, giảm chèn ép trong ống thần kinh.

– Thuốc kháng virus: Dùng nếu nghi ngờ nguyên nhân do HSV, zona.

– Vitamin nhóm B (B1, B6, B12): Hỗ trợ tái tạo dây thần kinh.

– Tập vận động cơ mặt, kích điện nhẹ, liệu pháp nhiệt và massage hỗ trợ.

Y học cổ truyền – Vai trò quan trọng trong phục hồi:

– Châm cứu – cứu ngải tại các huyệt vùng mặt như Ế phong, Giáp xa, Hợp cốc…

– Cấy chỉ catgut: Phương pháp hiện đại kết hợp cổ truyền, giúp kích thích liên tục, giảm số lần điều trị, phù hợp với người không có thời gian đến bệnh viện mỗi ngày.

– Bài thuốc Đông y: Tùy thể bệnh, có thể dùng thuốc khu phong tán hàn, bổ khí huyết, hoạt huyết thông lạc.

Thói quen không tốt có thể là nguyên nhân gây bệnh ở người trẻ

Theo ghi nhận khi thăm khám lần đầu của các Bác sĩ tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh – Cơ sở 3, nhiều bệnh nhân trẻ bị liệt mặt có lối sống thiếu điều độ:

– Ngủ trễ, làm việc căng thẳng, stress kéo dài.

– Tắm gội khuya, để đầu ướt đi ngủ hoặc tiếp xúc gió mạnh sau tắm.

– Ngồi điều hòa liên tục nhiều giờ mà không giữ ấm mặt – cổ.

– Thể trạng suy nhược, miễn dịch kém sau ốm dậy hoặc sau tiêm ngừa.

Lời khuyên từ chuyên gia

“Liệt mặt không chỉ là vấn đề thẩm mỹ – nó là dấu hiệu cảnh báo sự mất cân bằng trong cơ thể, cả về thể chất lẫn môi trường sống. Đừng chủ quan khi khuôn mặt bạn không còn tự nhiên như mọi ngày” – BS Nguyễn Phối Hiền khuyến cáo.

Để phòng bệnh hiệu quả, người trẻ cần:

– Giữ ấm vùng đầu – cổ khi thời tiết chuyển mùa, đặc biệt ban đêm.

– Không tắm khuya, không ra gió lạnh khi tóc còn ướt.

– Tránh ngồi điều hòa quá lâu, nhất là khi ngủ.

– Tập thể dục đều đặn, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc.

– Khi có dấu hiệu bất thường: đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và can thiệp sớm.

Liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên không còn là “bệnh của người lớn tuổi”. Trong xã hội hiện đại, nó đang trở thành hậu quả của thói quen sinh hoạt không hợp lý, thiếu chăm sóc bản thân ở người trẻ. Phát hiện sớm – điều trị đúng – kết hợp giữa Đông và Tây y là hướng tiếp cận toàn diện giúp bệnh nhân phục hồi nhanh chóng và phòng tránh các biến chứng lâu dài.

Nếu bạn hoặc người thân gặp các triệu chứng nghi ngờ, hãy đến khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng uy tín như Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – Cơ sở 3 để được hướng dẫn điều trị chính xác và kịp thời.

Bác sĩ Nguyễn Phối Hiền

Lịch khám Chiều thứ 4 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường 8 – Quận Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070