Nắng nóng 36-37°C tại Nam Bộ: Hiểu đúng nguy cơ để chủ động bảo vệ sức khỏe

Từ cuối tháng 3, Miền Nam bước vào giai đoạn nắng nóng diện rộng với nền nhiệt phổ biến 35–37°C. Đây là mức nhiệt quen thuộc theo mùa, nhưng dưới góc nhìn y học, vấn đề không dừng lại ở con số nhiệt độ. Thời gian tiếp xúc kéo dài, độ ẩm cao và khả năng thích nghi của từng người mới là những yếu tố quyết định mức độ ảnh hưởng lên cơ thể.

Khi những yếu tố này vượt quá khả năng điều hòa sinh lý, cơ thể bắt đầu xuất hiện các rối loạn từ nhẹ đến nặng. Nếu không được nhận diện sớm và xử trí đúng, tình trạng này có thể tiến triển nhanh và gây hậu quả nghiêm trọng.

 CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG

Cơ thể con người duy trì thân nhiệt ổn định thông qua hai cơ chế chính là giãn mạch ngoại vi và tiết mồ hôi. Khi nhiệt độ môi trường tăng, mạch máu dưới da giãn ra để tăng thải nhiệt, đồng thời tuyến mồ hôi hoạt động mạnh nhằm làm mát cơ thể thông qua quá trình bay hơi.

Trong điều kiện nắng nóng, đặc biệt khi thời gian tiếp xúc kéo dài, cơ thể tăng tiết mồ hôi đáng kể. Ở môi trường có độ ẩm thấp hoặc trung bình, mồ hôi bay hơi tương đối hiệu quả, giúp tản nhiệt nhưng đồng thời làm gia tăng mất nước và điện giải một cách âm thầm. Nếu không được bù đủ, tình trạng này có thể dẫn đến giảm thể tích tuần hoàn.

Sự suy giảm thể tích tuần hoàn ảnh hưởng trực tiếp đến tưới máu não và các cơ quan quan trọng. Quá trình này thường diễn tiến từ từ, bắt đầu bằng các rối loạn nhẹ và có thể tiến triển thành các tình trạng nguy hiểm nếu tiếp tục tiếp xúc với môi trường nóng trong thời gian dài.

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng thường kín đáo. Người bệnh có thể thấy mệt nhanh, khát nước, đau đầu, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc giảm khả năng tập trung. Những biểu hiện này dễ bị bỏ qua vì tương tự tình trạng mệt mỏi thông thường.

Khi tình trạng mất nước và rối loạn điện giải trở nên rõ rệt hơn, cơ thể bước vào giai đoạn kiệt sức do nhiệt. Lúc này có thể xuất hiện vã mồ hôi nhiều, buồn nôn, chuột rút, choáng váng và tiểu ít.

Nếu cơ thể mất khả năng điều hòa thân nhiệt, thân nhiệt trung tâm tăng cao kèm rối loạn thần kinh trung ương. Người bệnh có thể lơ mơ, lú lẫn, nói khó, co giật hoặc hôn mê. Đây là biểu hiện của sốc nhiệt, cần được xử trí khẩn cấp vì nguy cơ tổn thương đa cơ quan và tử vong.

ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHOẺ

Mất nước kéo dài làm tăng độ cô đặc của máu, đồng thời gây biến động huyết áp và rối loạn điện giải. Những thay đổi này tạo áp lực lên hệ tim mạch và có thể làm mất ổn định tình trạng bệnh ở người có sẵn yếu tố nguy cơ.

Ở những người mắc tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, rung nhĩ hoặc đái tháo đường, môi trường nắng nóng có thể góp phần làm tăng nguy cơ biến cố mạch máu não. Đây là mối liên hệ gián tiếp nhưng có ý nghĩa trong thực hành lâm sàng.

Trong các đợt nắng nóng kéo dài, một số cơ sở y tế ghi nhận xu hướng gia tăng các trường hợp mất nước, rối loạn điện giải, ngất, tụt huyết áp, cũng như các đợt cấp của bệnh tim mạch và thận. Điều này phản ánh tác động rộng của nhiệt độ môi trường lên nhiều hệ cơ quan trong cơ thể.

NHÓM NGUY CƠ CAO

Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính là những đối tượng dễ bị ảnh hưởng do khả năng điều hòa thân nhiệt kém hoặc dự trữ sinh lý hạn chế.

Tuy nhiên, người trẻ khỏe vẫn có thể gặp biến chứng nếu làm việc hoặc tập luyện cường độ cao trong điều kiện nắng gắt, đặc biệt khi không bổ sung nước đầy đủ. Thực tế cho thấy nhiều trường hợp sốc nhiệt nặng xảy ra ở nhóm này do đánh giá thấp nguy cơ và thiếu biện pháp phòng ngừa phù hợp.

GÓC NHÌN Y HỌC CỔ TRUYỀN

Theo y học cổ truyền, nắng nóng thuộc phạm trù “thử nhiệt”, là một loại ngoại tà có tính nóng, dễ hao tổn tân dịch và làm rối loạn chức năng vận hành của khí. Khi thử tà xâm nhập, cơ thể thường xuất hiện các biểu hiện như khát nước, mệt mỏi, ra mồ hôi nhiều, tâm phiền, choáng váng. Đây là biểu hiện của tình trạng thử nhiệt làm hao tổn tân dịch, ảnh hưởng đến sự điều hòa của khí và âm trong cơ thể.

Khi bệnh tiến triển nặng, thử nhiệt có thể uất kết hóa hỏa, nhập vào tâm bào, làm rối loạn chức năng “tâm chủ thần minh”. Lúc này có thể xuất hiện các biểu hiện như mê sảng, nói nhảm, thậm chí hôn mê. Về mặt bệnh sinh, đây là trạng thái nhiệt thịnh nhiễu tâm, kèm theo hao tổn tân dịch kéo dài dẫn đến âm suy, khí theo dịch mà hao, hình thành chứng khí âm lưỡng thương.

Nguyên tắc xử trí trong y học cổ truyền là thanh thử nhiệt, sinh tân chỉ khát, ích khí dưỡng âm và điều hòa âm dương. Tùy theo mức độ và thể bệnh cụ thể, có thể gia giảm phép trị nhằm phục hồi tân dịch, ổn định khí cơ và khôi phục chức năng tạng phủ.

XỬ TRÍ BAN ĐẦU

Khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng hoặc nghi ngờ bệnh lý do nhiệt, cần nhanh chóng đưa ra khỏi môi trường nóng, đặt ở nơi thoáng mát, nới lỏng quần áo và tiến hành làm mát bằng khăn ướt hoặc nước mát, tập trung vào vùng cổ, nách và bẹn.

Nếu người bệnh còn tỉnh, có thể cho uống từng ngụm nước nhỏ. Trong trường hợp có dấu hiệu nặng như lơ mơ, mất ý thức, co giật hoặc không thể uống nước, cần chuyển đến cơ sở y tế ngay.

Một số sai lầm thường gặp cần tránh như cho uống nước quá nhanh khi người bệnh đang buồn nôn hoặc giảm ý thức, hoặc trì hoãn xử trí vì cho rằng chỉ là mệt thông thường. Những yếu tố này có thể làm tình trạng chuyển nặng nhanh hơn.

PHÒNG NGỪA

Việc bổ sung nước cần được thực hiện đều đặn trong ngày, thay vì chờ đến khi có cảm giác khát. Trong điều kiện ra nhiều mồ hôi, có thể cần bổ sung thêm điện giải phù hợp.

Nên hạn chế làm việc cường độ cao trong khung giờ nắng gắt, đồng thời bố trí thời gian nghỉ tại nơi râm mát. Trang phục nên rộng, thoáng, sáng màu và có che chắn vùng đầu cổ.

Chế độ ăn nên ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, tăng cường rau xanh và trái cây để bổ sung nước và vi chất. Hạn chế rượu bia và các chất kích thích vì có thể làm tình trạng mất nước khó kiểm soát hơn. Theo dõi màu sắc nước tiểu là một cách đơn giản giúp nhận biết tình trạng thiếu – đủ nước của cơ thể. Nước tiểu nhạt màu thường cho thấy cơ thể được cung cấp đủ nước, trong khi nước tiểu sậm màu là dấu hiệu cần bổ sung thêm nước.

Nắng nóng tạo ra một áp lực sinh lý đáng kể lên nhiều hệ cơ quan, đặc biệt là tim mạch, thần kinh và chuyển hóa. Việc nhận diện sớm dấu hiệu, hiểu đúng cơ chế và chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng. Trong bối cảnh các đợt nắng nóng ngày càng kéo dài, tiếp cận dự phòng đóng vai trò then chốt trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

TS BSCKII. Kiều Xuân Thy

Điều hành Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – Thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070