Nồi xông giải cảm thường có những loại thảo dược nào?

Trong nhiều gia đình, khi có người bị cảm lạnh, ngạt mũi, đau đầu hoặc ớn lạnh, một nồi xông thảo dược thường được chuẩn bị từ những nguyên liệu sẵn có quanh nhà. Hơi nóng cùng mùi thơm của sả, lá bưởi, tía tô hay kinh giới giúp cơ thể ấm lên, ra mồ hôi và cảm thấy dễ chịu hơn. Tuy nhiên, xông giải cảm cần được thực hiện đúng trường hợp và đúng cách, bởi xông quá nóng hoặc quá lâu có thể gây bỏng, mất nước và làm người bệnh mệt thêm.

Theo Y học cổ truyền, xông thuốc thường được áp dụng trong cảm mạo phong hàn. Người bệnh có thể có các biểu hiện như sợ lạnh, ngạt mũi, hắt hơi, chảy nước mũi trong, đau đầu, đau mỏi người, sốt nhẹ, ít hoặc không ra mồ hôi. Sức nóng kết hợp với dược tính của các thảo dược nhằm tân ôn giải biểu, tuyên Phế tán hàn, có thể hiểu là làm ấm cơ thể, giúp phát tán phong hàn và đưa mồ hôi ra ngoài ở mức vừa phải.

Một nồi xông tại nhà không nhất thiết phải quá cầu kỳ. Những nguyên liệu dễ tìm có thể dùng gồm sả, lá bưởi hoặc lá chanh, tía tô, kinh giới, hương nhu và bạc hà. Nếu có sẵn, có thể thêm lá tre, lá hành hoặc lá tỏi. Đây đều là những thảo dược quen thuộc, dễ tìm mua và thường được sử dụng trong các nồi xông dân gian.

Trong đó, sả, lá bưởi, lá chanh, hương nhu và bạc hà chứa tinh dầu, tạo nên mùi thơm đặc trưng của nồi xông. Tía tô và kinh giới là những vị thuốc thường được sử dụng trong Y học cổ truyền đối với các biểu hiện cảm mạo phù hợp. Lá tre được đưa vào một số công thức xông khi người bệnh có biểu hiện phát sốt. Lá hành và lá tỏi cũng được Bộ Y tế liệt kê trong nhóm nguyên liệu dùng cho nồi xông giải cảm. Tuy vậy, không nên hiểu rằng hơi xông có thể thay thế thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc tiêu diệt hoàn toàn tác nhân gây bệnh trong đường hô hấp.

Khi chuẩn bị, có thể chọn khoảng bốn đến sáu loại thảo dược, mỗi loại từ 50 đến 100 g. Tổng lượng nguyên liệu khoảng 500 đến 700 g, nấu với 2 đến 3 lít nước. Thảo dược phải được nhận diện đúng, rửa sạch, loại bỏ phần sâu bệnh hoặc úa hỏng. Không sử dụng cây mọc hoang chưa rõ tên, nguyên liệu có nguy cơ nhiễm thuốc bảo vệ thực vật hoặc đã xuất hiện nấm mốc. Cũng không nên tự ý cho tinh dầu cô đặc vào nồi vì nồng độ quá cao có thể gây kích ứng mắt, da và đường hô hấp.

Nhóm nguyên liệu không chứa nhiều tinh dầu như lá tre, lá hành hoặc lá tỏi có thể cho vào đun trước. Khi nước đã sôi, cho sả, lá bưởi, lá chanh, tía tô, kinh giới, hương nhu hoặc bạc hà vào, đậy kín và đun sôi trở lại trong thời gian ngắn rồi tắt bếp. Cách nấu này giúp hạn chế các thành phần dễ bay hơi bị thất thoát quá nhiều trước khi xông.

Nồi xông phải được đặt trên mặt phẳng thấp, chắc chắn và cách xa trẻ em. Người xông mở nắp từ từ, giữ khoảng cách phù hợp để hơi nóng không phả trực tiếp vào mặt. Thời gian xông thường khoảng 15 đến 20 phút, nhưng có thể kết thúc sớm hơn khi cơ thể đã ấm và mồ hôi bắt đầu ra nhẹ. Không nên cố xông đến mức mồ hôi chảy nhiều, hoa mắt hoặc kiệt sức. Sau khi xông, cần lau khô người, thay quần áo, uống nước ấm, nghỉ ngơi và tránh tiếp xúc đột ngột với gió lạnh.

Người bệnh phải dừng xông ngay nếu xuất hiện chóng mặt, hồi hộp, buồn nôn, tức ngực, khó thở, nóng rát da hoặc ra mồ hôi không ngừng. Phụ nữ mang thai, trẻ em, người cao tuổi suy yếu, người giảm cảm giác nóng lạnh, người đang có cơn tăng huyết áp, người mắc hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đang tiến triển không nên tự xông tại nhà. Tai nạn thường gặp nhất là bỏng do nồi nước nóng bị đổ, đặc biệt khi đặt nồi trên giường, ghế không vững hoặc ngay trong lòng người xông.

Xông giải cảm cũng không phù hợp với mọi trường hợp sốt. Người sốt cao, họng sưng đỏ và đau nhiều, khát nước, đờm vàng, khó thở, đau ngực, lơ mơ, nôn nhiều hoặc mệt lả cần đi khám để xác định nguyên nhân. Xông thuốc là phương pháp điều trị có chỉ định trong Y học cổ truyền, nhưng cần lựa chọn đúng thể bệnh và thực hiện vừa đủ. Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc ngày càng nặng, người bệnh nên đi khám thay vì tiếp tục tự xông tại nhà.

TS BS. Ngô Thị Kim Oanh

Trưởng khoa Châm cứu – Dưỡng sinh

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.07