Phục hồi chức năng “cánh tay nối dài” trong điều trị và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh

Trong y học hiện đại, bên cạnh dự phòng và điều trị, phục hồi chức năng (PHCN) ngày càng được coi là trụ cột không thể thiếu. Nếu như thuốc men và phẫu thuật giúp kiểm soát bệnh tật, thì PHCN chính là bước đi quan trọng để người bệnh lấy lại khả năng vận động, hòa nhập cuộc sống và trở về vai trò vốn có trong gia đình, cộng đồng. Đây là lĩnh vực còn non trẻ tại Việt Nam nhưng lại giữ vai trò đặc biệt trong hành trình hồi phục toàn diện của mỗi người bệnh.

Phục hồi chức năng – không chỉ là tập luyện sau điều trị

Khi nhắc đến PHCN, nhiều người thường hình dung đơn giản đó là việc tập đi lại sau chấn thương hoặc sau đột quỵ. Tuy nhiên, bác sĩ khẳng định phạm vi của PHCN rộng hơn rất nhiều. Đây là quá trình liên tục, có hệ thống, bắt đầu từ khi người bệnh vừa ổn định tình trạng cấp tính cho đến suốt cả hành trình sống chung với bệnh.

CN PHCN. Tiết Ngọc Linh Chi (Đơn vị Điều trị ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3) cho biết: “Phục hồi chức năng không chỉ giúp cơ thể hồi phục lại những tổn thương sau bệnh tật, mà còn hỗ trợ người bệnh tìm ra những cách thích nghi mới.

Chẳng hạn, một người sau chấn thương tủy sống có thể không đi lại được nữa, nhưng với chương trình PHCN toàn diện, họ có thể sử dụng xe lăn độc lập, học kỹ năng tự chăm sóc, tiếp tục lao động và hòa nhập xã hội.”

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng từng nhấn mạnh: PHCN là một phần thiết yếu trong chăm sóc sức khỏe toàn dân, không chỉ dành cho người khuyết tật mà cho bất kỳ ai gặp hạn chế về chức năng sau bệnh tật hoặc tai nạn. Như vậy, từ một bệnh nhân bị tai nạn giao thông, một cụ già gãy cổ xương đùi, cho đến một em nhỏ bị bại não, tất cả đều cần đến PHCN để có cơ hội sống khỏe và sống độc lập hơn.

Hiệu quả rõ nét từ một trường hợp điển hình

Trong thực tế lâm sàng, chứng kiến nhiều ca bệnh cho thấy sự khác biệt rõ rệt nhờ PHCN. Một trường hợp điển hình là bệnh nhân nam ngoài 50 tuổi bị đột quỵ não. Khi nhập viện, ông hầu như không thể tự cử động nửa người bên trái, giao tiếp gặp khó khăn và phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.

Sau ba tháng được điều trị kết hợp bằng các phương pháp Y học cổ truyền và PHCN chuyên sâu, bao gồm vận động trị liệu hằng ngày, ngôn ngữ trị liệu và hỗ trợ tâm lý, kết quả mang lại thật sự ấn tượng. Bệnh nhân có thể đi lại được với dụng cụ hỗ trợ, tự ăn uống, thậm chí có thể phát âm và giao tiếp ở mức cơ bản.

“Điều quan trọng không chỉ là chức năng vận động cải thiện, mà chính tinh thần và sự tự tin của bệnh nhân cũng thay đổi. Gia đình cũng giảm đi gánh nặng chăm sóc, không còn cảm giác bế tắc như những ngày đầu. Đây chính là giá trị nhân văn sâu sắc mà PHCN mang lại”, Bác sĩ Chuyên khoa I – Võ Văn Long (Trưởng Đơn vị Điều trị ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3)

Nhân lực phục hồi chức năng – bài toán nan giải.

Dù nhu cầu ngày càng tăng cao, nhưng nguồn nhân lực trong ngành PHCN tại Việt Nam hiện vẫn còn thiếu hụt nghiêm trọng.

Có ba khó khăn nổi bật dưới đây:

• Số lượng hạn chế: Số kỹ thuật viên PHCN được đào tạo chính quy chưa đủ để đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ bệnh nhân trên cả nước. Tại nhiều bệnh viện tuyến tỉnh, thậm chí chỉ có 1–2 nhân viên phụ trách hàng trăm ca bệnh.
• Đào tạo chưa đồng bộ: Các lĩnh vực chuyên sâu như ngôn ngữ trị liệu, hoạt động trị liệu, tâm lý trị liệu vẫn chưa được giảng dạy phổ biến tại các trường y trong nước. Hệ quả là số lượng chuyên gia đủ năng lực triển khai các kỹ thuật chuẩn quốc tế rất ít.
• Chế độ đãi ngộ còn hạn chế: Thu nhập, cơ hội thăng tiến và sự công nhận của xã hội dành cho nhân viên PHCN chưa tương xứng với vai trò của họ. Điều này khiến không ít bạn trẻ ngần ngại khi chọn nghề.

Trong khi đó, theo xu thế già hóa dân số và sự gia tăng của bệnh mạn tính, nhu cầu PHCN chắc chắn còn tăng gấp nhiều lần trong tương lai. Nếu không có chiến lược phát triển nhân lực, khoảng cách cung – cầu sẽ ngày càng rộng.

Hệ lụy khi thiếu hụt nhân lực PHCN

Việc thiếu nhân lực không chỉ là con số thống kê, mà ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị và chất lượng sống của bệnh nhân.

Một kỹ thuật viên phải phụ trách quá nhiều bệnh nhân dẫn đến tình trạng chương trình tập luyện bị “đại trà hóa”. Thay vì xây dựng phác đồ cá nhân hóa phù hợp từng người, kỹ thuật viên chỉ có thể hướng dẫn chung chung, thiếu theo dõi sát sao.

Hệ quả là nhiều bệnh nhân không thấy tiến triển rõ rệt, dễ chán nản và bỏ dở quá trình tập luyện. Thậm chí, có những trường hợp nếu không được can thiệp kịp thời sẽ dẫn đến co rút khớp, teo cơ hoặc tàn tật vĩnh viễn.

Chúng ta cần nhìn nhận rằng PHCN không phải ‘bài tập thêm cho vui’, mà là một phần điều trị chính thống. Thiếu PHCN chất lượng, hiệu quả của toàn bộ quá trình điều trị cũng bị giảm sút đáng kể.

Giải pháp phát triển bền vững nguồn nhân lực

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực và nâng cao chất lượng dịch vụ PHCN, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp:

– Đẩy mạnh đào tạo: Các trường đại học y dược cần mở rộng quy mô ngành PHCN, đồng thời đa dạng hóa chuyên ngành như vật lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, hoạt động trị liệu, tâm lý trị liệu. Bên cạnh đó, cần xây dựng chương trình đào tạo liên tục để nhân viên y tế đang làm việc cũng được cập nhật kiến thức mới.

– Chính sách đãi ngộ hấp dẫn: Nhà nước và các cơ sở y tế cần có chế độ lương thưởng, phụ cấp hợp lý, cũng như tạo môi trường làm việc an toàn, cơ hội phát triển nghề nghiệp. Khi người lao động cảm nhận được sự trân trọng, họ sẽ gắn bó lâu dài và cống hiến nhiều hơn.

– Tăng cường hợp tác quốc tế: Việt Nam có thể học hỏi mô hình đào tạo và thực hành từ các nước tiên tiến, đồng thời kêu gọi chuyên gia quốc tế tham gia đào tạo tại chỗ. Đây là cách nhanh nhất để nâng cao chất lượng nhân lực.

– Nâng cao nhận thức cộng đồng: Khi xã hội hiểu đúng về vai trò của PHCN, nhu cầu dịch vụ tăng lên sẽ tạo động lực để nhiều bạn trẻ chọn ngành này. Việc truyền thông rộng rãi cũng giúp gia đình bệnh nhân phối hợp tích cực hơn trong quá trình tập luyện.

Đầu tư cho phục hồi chức năng là đầu tư cho chất lượng sống

Có thể thấy rằng phục hồi chức năng chính là “cánh tay nối dài” của y học, giúp người bệnh không chỉ khỏi bệnh mà còn sống khỏe, sống độc lập và hòa nhập cộng đồng.

Tuy nhiên, để lĩnh vực này phát huy hết vai trò, cần sự quan tâm đồng bộ từ Nhà nước, các cơ sở đào tạo, bệnh viện và cả cộng đồng. Chỉ khi có chiến lược phát triển bền vững nguồn nhân lực, cùng chính sách đãi ngộ phù hợp, ngành PHCN mới thực sự đáp ứng được nhu cầu ngày càng lớn của xã hội.

Đầu tư cho phục hồi chức năng không chỉ là đầu tư cho y tế, mà là đầu tư cho tương lai. Khi bệnh nhân khỏe mạnh và độc lập hơn, gia đình sẽ bớt gánh nặng, xã hội cũng tiết kiệm được chi phí chăm sóc dài hạn. Đó là lợi ích kép mà chúng ta không thể bỏ qua.

BS CKI. Võ Văn Long

CN PHCN. Tiết Ngọc Linh Chi

Đơn vị Điều trị ban ngày

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – Thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070