Rau củ hỗ trợ cải thiện táo bón

Cuộc sống nhiều áp lực, công việc phải ngồi lâu hoặc đứng lâu, thói quen ít vận động, uống ít nước và tâm lý căng thẳng là những yếu tố có thể góp phần làm tăng nguy cơ táo bón cơ năng.

Trong Y học cổ truyền, táo bón là một chứng bệnh cần được điều trị dựa trên biện chứng luận trị. Tùy biểu hiện cụ thể, người bệnh có thể thuộc các thể khác nhau như táo nhiệt, khí trệ, âm hư, huyết hư, khí hư hoặc dương hư. Ở nhóm người ít vận động, ăn uống thiếu điều độ, căng thẳng kéo dài, một số trường hợp có thể thiên về táo nhiệt hoặc khí trệ, vì vậy pháp trị thường hướng đến thanh nhiệt, giải độc theo nghĩa Y học cổ truyền, hành khí, nhuận tràng và thông tiện.

Như đã đề cập trong một số bài viết cùng chuyên đề về lợi ích của rau củ, khi được sử dụng đúng cách, rau củ rất tốt cho sức khỏe. Ngoài giá trị dinh dưỡng, nhiều loại rau củ còn được sử dụng trong ăn uống trị liệu của Y học cổ truyền, giúp hỗ trợ quá trình điều trị và phòng ngừa một số rối loạn thường gặp, trong đó có táo bón cơ năng. Bài viết này gợi ý một số loại rau củ giàu nước, giàu chất xơ, có tính mát, có thể dùng trong bữa ăn hằng ngày để giúp cải thiện tình trạng táo bón.

• BẦU
  

Bầu chứa nhiều nước, năng lượng thấp, có một lượng chất xơ nhất định và cung cấp một số vitamin, khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Theo Y học cổ truyền, bầu có vị hơi nhạt, tính mát; một số tài liệu ghi vị ngọt, tính lạnh. Bầu thường được dùng với tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, hỗ trợ thông tiện và làm dịu cảm giác nóng trong.

Với người táo bón có biểu hiện khô miệng, nóng trong, phân khô, khó đi tiêu, bầu có thể được dùng như một món ăn phù hợp trong khẩu phần hằng ngày. Tuy nhiên, người có biểu hiện phong hàn, lạnh bụng, đầy bụng, khó tiêu hoặc tiêu lỏng nên hạn chế dùng nhiều vì bầu có tính mát, có thể làm tăng cảm giác lạnh bụng hoặc đầy trướng.

Bầu có thể chế biến bằng cách hấp, nấu canh hoặc dồn thịt.

• GIÁ

Trong Y học cổ truyền, giá có tính mát, vị nhạt hơi the, thường được dùng với tác dụng thanh nhiệt, hạ hỏa, chỉ khát, lợi tiểu, tiêu thực và sinh tân. Giá đậu xanh hoặc giá đậu nành có hàm lượng nước cao, chứa chất xơ, vitamin C và một số vi chất; năng lượng và lượng chất béo thấp. Vì vậy, giá có thể được dùng trong bữa ăn để góp phần hỗ trợ thông tiện, nhất là ở người có biểu hiện nóng trong, khô khát, ăn uống khó tiêu.

Giá có thể ăn sống, nấu canh, luộc, xào hoặc trộn gỏi. Tuy nhiên, khi ăn giá cần chọn giá tươi, không dập úng, không có mùi lạ. Do môi trường ẩm khi ủ giá dễ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, giá sống có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa nếu không bảo đảm vệ sinh. Người ăn có thể gặp đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn ói.

Cần rửa giá kỹ dưới vòi nước sạch trước khi chế biến. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mới khỏi bệnh, người có sức đề kháng yếu hoặc có bệnh lý nền nên ưu tiên ăn giá đã được hấp, luộc, nấu canh hoặc xào chín thay vì ăn sống.

• CỦ CẢI

Củ cải trắng hoặc củ cải đỏ có thể ăn sống khi bảo đảm vệ sinh hoặc chế biến thành nhiều món ăn. Theo Y học cổ truyền, củ cải có vị ngọt, cay, tính mát, thường được dùng với tác dụng thanh nhiệt, tiêu thực, hóa đờm và hỗ trợ thông tiện.

Củ cải chứa nhiều nước, có chất xơ và vitamin C, phù hợp để đưa vào bữa ăn hằng ngày. Với người táo bón do ăn uống thiếu chất xơ, ít rau xanh hoặc có biểu hiện nóng trong, củ cải có thể giúp làm phong phú khẩu phần và hỗ trợ quá trình đi tiêu dễ hơn.

Có thể dùng củ cải để nấu canh, hầm, luộc, kho hoặc trộn gỏi. Người bụng yếu, dễ lạnh bụng hoặc tiêu lỏng không nên ăn quá nhiều củ cải sống.

• CẢI THẢO

Theo Y học cổ truyền, cải thảo có vị ngọt, tính hàn, thường được dùng với tác dụng trừ nhiệt, giải độc theo nghĩa Y học cổ truyền và thông tiện. Cải thảo giàu nước, có chất xơ và một số vitamin cần thiết cho cơ thể.

Đối với người táo bón kèm cảm giác nóng trong, ăn uống khó tiêu, khẩu phần ít rau xanh, cải thảo có thể là lựa chọn phù hợp trong bữa ăn. Có thể dùng cải thảo để hấp, luộc, xào hoặc nấu canh. Nên lựa chọn nguyên liệu tươi, rửa sạch và chế biến bảo đảm vệ sinh.

Người có cơ địa lạnh bụng, hay đầy hơi hoặc tiêu lỏng nên dùng lượng vừa phải và ưu tiên chế biến chín.

• BẮP CẢI

Bắp cải là thực phẩm giàu chất xơ, giúp hỗ trợ hoạt động của đường tiêu hóa và góp phần làm phong phú bữa ăn hằng ngày. Trong chế độ ăn của người táo bón, bắp cải có thể được dùng xen kẽ với các loại rau khác để tăng lượng chất xơ tự nhiên.

Có thể sử dụng nhiều loại bắp cải khác nhau để chế biến món luộc, hấp, xào hoặc nấu canh. Người dễ đầy hơi nên bắt đầu với lượng vừa phải, ăn chậm và theo dõi đáp ứng của cơ thể.

Lưu ý, người có bệnh lý tuyến giáp nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu dùng bắp cải sống thường xuyên, dùng với lượng nhiều hoặc đang có chế độ ăn đặc biệt. Với đa số người khỏe mạnh, bắp cải nấu chín và dùng ở mức thông thường trong bữa ăn vẫn là một thực phẩm phù hợp.

• BÔNG CẢI XANH

Bông cải xanh chứa chất xơ, vitamin C, vitamin K, folate và một số khoáng chất cần thiết. Lượng chất xơ trong bông cải xanh giúp hỗ trợ hoạt động của ruột, làm tăng khối lượng phân và góp phần cải thiện tình trạng táo bón khi được dùng trong chế độ ăn hợp lý.

Bông cải xanh cũng là loại rau phù hợp trong khẩu phần ăn cân đối, đặc biệt với người cần tăng cường rau xanh nhưng vẫn muốn bữa ăn đa dạng. Có thể chế biến bông cải xanh bằng cách luộc, hấp, xào, nướng hoặc nấu canh. Tuy nhiên, nên ưu tiên hấp hoặc luộc vừa chín để giữ được màu sắc, độ giòn và giá trị dinh dưỡng.

Người dễ đầy bụng nên dùng lượng vừa phải, nhai kỹ và không nên ăn quá nhiều trong một bữa.

Lưu ý chung

Để cải thiện táo bón hiệu quả, ngoài việc bổ sung rau xanh, người bệnh cần uống đủ nước mỗi ngày, tăng vận động, hạn chế nhịn đi tiêu, ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng. Có thể bổ sung thêm các loại trái cây giàu chất xơ như chuối, đu đủ, táo và bơ tùy theo thể trạng, bệnh nền và khả năng dung nạp.

Theo Y học cổ truyền, ăn uống là một phần quan trọng trong điều trị và điều dưỡng táo bón. Tuy nhiên, việc lựa chọn thực phẩm cần phù hợp với thể trạng. Người thiên nhiệt, phân khô, khát nước có thể phù hợp hơn với nhóm rau củ có tính mát. Người tỳ vị hư hàn, lạnh bụng, ăn uống chậm tiêu hoặc tiêu lỏng cần thận trọng khi dùng nhiều thực phẩm tính hàn, tính mát.

Khi nào cần đi khám

Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu táo bón kéo dài, đau bụng nhiều, bụng chướng, buồn nôn hoặc nôn ói, sụt cân, đi tiêu ra máu, thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài hoặc có bệnh lý nền đi kèm. Người lớn tuổi mới xuất hiện táo bón hoặc táo bón nặng dần cũng nên được thăm khám sớm.

Việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân, phân biệt táo bón cơ năng với các bệnh lý tiêu hóa khác và lựa chọn hướng điều trị phù hợp theo Y học hiện đại hoặc Y học cổ truyền, tránh tự xử trí kéo dài làm bỏ sót bệnh lý quan trọng.

BS CKI. Nguyễn Trần Như Thủy

Lịch khám Sáng Thứ 3 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – Thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070