Rau má, Atiso, Cam thảo, Nhân trần: Nước mát quen thuộc nhưng không nên uống

Nhiều loại nước thanh nhiệt rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Rau má, atiso, nhân trần, rễ tranh, cam thảo, la hán quả hay hạ khô thảo đều là những cái tên dễ gặp trong các quán nước, gói trà thảo mộc hoặc công thức nấu nước mát tại nhà.

Vì quen thuộc nên nhiều người nghĩ các loại này hiền, uống sao cũng được. Thực tế, dược liệu và thảo mộc vẫn có tính vị, công năng và điểm cần lưu ý. Theo Y học cổ truyền, một vị thuốc dùng đúng thể trạng có thể phù hợp, nhưng dùng sai người, sai lúc hoặc sai lượng có thể khiến cơ thể khó chịu.

• Rau má

Rau má là loại nước mát được nhiều người chọn khi cảm thấy nóng bứt rứt, khô miệng hoặc muốn uống một món thanh mát trong ngày nóng. Theo Y học cổ truyền, rau má thường được dùng với mục đích thanh nhiệt, lợi tiểu, hỗ trợ làm dịu cảm giác nóng trong người.

Tuy nhiên, rau má không nên được xem là thức uống uống càng nhiều càng tốt. Dùng lượng lớn hoặc dùng kéo dài có thể gây đầy bụng, tiêu lỏng, đau đầu hoặc khó chịu ở một số người. Người có tiêu hóa yếu, hay lạnh bụng, người có bệnh gan hoặc đang dùng thuốc điều trị dài ngày nên thận trọng.

• Atiso

Atiso thường xuất hiện trong các loại trà hoặc nước uống được giới thiệu là giúp dễ tiêu, thanh mát. Loại này có thể phù hợp với một số người hay đầy bụng, chậm tiêu sau bữa ăn, nhưng cũng không nên dùng theo kiểu uống thay nước lọc mỗi ngày.

Dùng quá nhiều atiso có thể gây đầy hơi, chướng bụng hoặc khó chịu tiêu hóa. Người có bệnh lý đường mật, sỏi mật hoặc đang điều trị bệnh gan mật nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên, vì không phải trường hợp nào liên quan gan mật cũng phù hợp để tự uống atiso.

• Cam thảo

Cam thảo có vị ngọt, dễ uống, thường được cho vào các loại nước mát để làm dịu vị và giúp nước uống dễ chịu hơn. Nhưng đây lại là một trong những vị cần lưu ý nhất khi dùng kéo dài.

Dùng cam thảo liều cao hoặc dùng thường xuyên trong thời gian dài có thể gây giữ nước, phù, tăng huyết áp, giảm kali máu và làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim. Người tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh thận, người đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc tim mạch cần đặc biệt thận trọng. Không nên nghĩ cam thảo có vị ngọt, dễ uống thì chắc chắn an toàn.

• Nhân trần

Nhân trần là vị thường gặp trong các loại nước uống thanh nhiệt, nhất là khi mọi người muốn dùng để “mát gan” hoặc “giải nhiệt”. Theo Y học cổ truyền, nhân trần thường được dùng trong phạm vi thanh thấp nhiệt, lợi tiểu, hỗ trợ các biểu hiện liên quan thấp nhiệt khi có chỉ định phù hợp.

Điểm cần nhớ là nhân trần không phải nước uống dùng kéo dài hằng ngày cho mọi người. Người huyết áp thấp, người dễ lạnh bụng, hay tiêu lỏng, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú hoặc người đang dùng thuốc điều trị nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng thường xuyên.

• Rễ tranh

Rễ tranh có tính thanh nhiệt, lợi tiểu theo Y học cổ truyền. Trong dân gian, rễ tranh thường được nấu nước uống trong những ngày nóng hoặc khi cảm thấy tiểu ít, nước tiểu vàng.

Tuy nhiên, vì có tính lợi tiểu, dùng nhiều rễ tranh có thể làm tăng số lần đi tiểu. Với người cao tuổi, người uống ít nước, người đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc người có bệnh thận, việc dùng tùy tiện có thể ảnh hưởng đến cân bằng nước trong cơ thể. Không nên dùng rễ tranh thay nước lọc mỗi ngày.

• La hán quả

La hán quả thường được dùng để tạo vị ngọt thanh trong các loại nước uống. Đây là loại khá dễ uống và được nhiều người ưa thích vì không cần cho quá nhiều đường vẫn có vị ngọt.

Dù vậy, nếu uống quá nhiều hoặc pha quá đặc, một số người vẫn có thể bị đầy bụng, lạnh bụng hoặc khó chịu tiêu hóa. Người đang kiểm soát đường huyết cũng nên đọc kỹ thành phần nếu dùng sản phẩm chế biến sẵn, vì một số sản phẩm có thể phối hợp thêm đường hoặc chất tạo ngọt khác.

• Hạ khô thảo

Hạ khô thảo là vị thuốc có tính hàn theo Y học cổ truyền, thường được dùng trong phạm vi thanh can hỏa, tán kết khi có chỉ định phù hợp. Đây không phải là vị nên tự dùng kéo dài chỉ vì nghe nói “mát”.

Người có huyết áp thấp, cơ địa lạnh, hay tiêu lỏng, đang dùng thuốc điều trị bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn hoặc thuốc ảnh hưởng miễn dịch nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên. Với dược liệu có tính hàn, dùng sai thể trạng có thể khiến cơ thể thêm mệt, lạnh bụng hoặc rối loạn tiêu hóa.

Dùng nước mát thế nào cho hợp lý?

Điểm quan trọng nhất là không uống theo tâm lý càng mát càng tốt. Mỗi loại thảo mộc có tính chất riêng, người này uống có thể thấy dễ chịu, người khác lại bị đầy bụng, tiêu chảy hoặc chóng mặt.

Nếu muốn uống, nên dùng lượng vừa phải, không pha quá đặc, không phối quá nhiều vị cùng lúc và không uống kéo dài thay nước lọc. Với sản phẩm đóng chai, nên đọc thành phần để tránh nạp nhiều đường.

Người có bệnh nền, đang dùng thuốc dài ngày, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên thận trọng trước khi dùng các loại nước thanh nhiệt thường xuyên.

Nước mát quen thuộc không có nghĩa là có thể dùng tùy tiện. Dùng đúng thì phù hợp với sinh hoạt hằng ngày. Dùng sai thì chính món nước tưởng như lành tính cũng có thể làm cơ thể khó chịu.

Bác sĩ Nguyễn Phối Hiền

Lịch khám Chiều thứ 4 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070