Sau 40 tuổi, vì sao nam giới thường giảm testosterone, phụ nữ bước vào tiền mãn kinh?

Bước qua tuổi 40, nhiều người bắt đầu nhận thấy cơ thể có những thay đổi mà trước đây ít gặp. Nam giới có thể giảm ham muốn, dễ mệt, khó duy trì khối cơ hoặc cảm thấy phong độ không còn như trước. Ở phụ nữ, chu kỳ kinh có thể bắt đầu thất thường, kèm theo bốc hỏa, khó ngủ, thay đổi cảm xúc hoặc khô âm đạo.

Những biểu hiện này thường được giải thích bằng hai cụm từ quen thuộc: “giảm testosterone” ở nam và “tiền mãn kinh” ở nữ. Tuy nhiên, sự thay đổi nội tiết của hai giới diễn ra theo những cơ chế khác nhau và không phải cứ sau 40 tuổi là hormone sẽ giảm mạnh.

Testosterone ở nam giới thay đổi như thế nào sau tuổi 40?

Testosterone là hormone sinh dục nam được sản xuất chủ yếu tại tinh hoàn. Hormone này liên quan đến ham muốn tình dục, chức năng sinh sản, khối cơ, mật độ xương và nhiều hoạt động chuyển hóa trong cơ thể.

Nồng độ testosterone có xu hướng giảm dần theo tuổi, nhưng tốc độ giảm không giống nhau ở tất cả nam giới. Một người khỏe mạnh, cân nặng hợp lý và duy trì vận động có thể có diễn biến rất khác với người cùng tuổi bị béo phì, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa hoặc mắc nhiều bệnh mạn tính.

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu, tuổi tác là một yếu tố liên quan đến sự suy giảm testosterone, nhưng tình trạng sức khỏe tổng thể và các bệnh đồng mắc cũng có ảnh hưởng đáng kể. Béo phì, đái tháo đường type 2, hội chứng chuyển hóa, bệnh thận mạn, rối loạn giấc ngủ và một số loại thuốc đều có thể góp phần làm giảm testosterone.

Vì vậy, mốc 40 tuổi không phải một “điểm gãy” khiến testosterone đột ngột tụt xuống. Quá trình này thường diễn ra từ từ và chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố.

Dấu hiệu nào gợi ý testosterone thấp?

Các triệu chứng liên quan đến chức năng tình dục thường có giá trị gợi ý nhiều hơn những biểu hiện chung chung.

Nam giới có thể nhận thấy giảm ham muốn, giảm số lần cương tự nhiên hoặc cương vào buổi sáng, khó duy trì khả năng cương. Một số người còn thấy giảm năng lượng, giảm sức cơ, thay đổi tâm trạng hoặc khó tập trung.

Tuy nhiên, mệt mỏi, tăng cân hay giảm sức bền không đồng nghĩa với thiếu testosterone. Những biểu hiện này cũng có thể gặp ở người thiếu ngủ, ít vận động, stress kéo dài, suy giáp, thiếu máu, trầm cảm hoặc mắc các bệnh mạn tính.

Rối loạn cương cũng không nên được mặc định là hậu quả của testosterone thấp. Đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, bệnh mạch máu, béo phì, hút thuốc, một số thuốc và yếu tố tâm lý đều có thể ảnh hưởng đến khả năng cương.

Trong một số trường hợp, rối loạn cương còn là dấu hiệu giúp bác sĩ phát hiện những yếu tố nguy cơ tim mạch và chuyển hóa chưa được kiểm soát.

Không thể chẩn đoán thiếu testosterone chỉ dựa vào triệu chứng

Một người đàn ông 45 tuổi thấy mệt, tăng mỡ bụng và giảm ham muốn chưa thể kết luận mình bị thiếu testosterone.

Chẩn đoán suy sinh dục nam cần có cả triệu chứng phù hợp và kết quả xét nghiệm cho thấy testosterone thấp. Các hướng dẫn chuyên môn thường khuyến cáo đo testosterone toàn phần vào buổi sáng. Nếu kết quả thấp, cần kiểm tra lại vào một ngày khác để xác nhận trước khi đưa ra chẩn đoán.

Sau đó, bác sĩ có thể đánh giá thêm để tìm nguyên nhân. Vấn đề có thể xuất phát từ tinh hoàn, tuyến yên, vùng hạ đồi, bệnh mạn tính, thuốc đang sử dụng hoặc các yếu tố có khả năng điều chỉnh như béo phì và sức khỏe chuyển hóa.

Điều này đặc biệt quan trọng vì testosterone không phải thuốc “trẻ hóa” dành cho mọi nam giới sau tuổi 40.

Việc tự sử dụng testosterone hoặc các sản phẩm được quảng cáo là “tăng testosterone” khi chưa được đánh giá có thể khiến người dùng bỏ sót nguyên nhân thực sự của triệu chứng.

Nam giới đang có kế hoạch sinh con càng cần thận trọng. Testosterone đưa từ bên ngoài vào cơ thể có thể làm giảm hoạt động của trục nội tiết điều khiển tinh hoàn, từ đó ức chế quá trình sản xuất tinh trùng.

Với phụ nữ, tiền mãn kinh là một giai đoạn chuyển tiếp

Ở phụ nữ, sự thay đổi nội tiết sau tuổi 40 có diễn biến khác.

Khi tuổi tăng, số lượng và hoạt động của các nang noãn trong buồng trứng giảm dần. Quá trình rụng trứng trở nên kém ổn định hơn, kéo theo sự thay đổi của estrogen, progesterone và các hormone liên quan.

Giai đoạn chuyển tiếp từ thời kỳ sinh sản đến mãn kinh thường được gọi là tiền mãn kinh.

Một điểm dễ gây hiểu nhầm là estrogen không giảm đều theo một đường thẳng. Trong những năm tiền mãn kinh, nồng độ hormone có thể dao động khá mạnh. Vì thế, một người phụ nữ có thể có vài tháng kinh nguyệt gần như bình thường, sau đó lại trễ kinh, kinh đến sớm hoặc lượng máu kinh thay đổi.

Các triệu chứng cũng có thể xuất hiện từng đợt thay vì tăng dần liên tục.

Tiền mãn kinh thường bắt đầu ở tuổi nào?

Mỗi phụ nữ có một thời điểm khác nhau. Các thay đổi có thể bắt đầu từ những năm 40 tuổi và kéo dài trong vài năm trước khi bước sang mãn kinh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, phần lớn phụ nữ trải qua mãn kinh tự nhiên trong khoảng 45–55 tuổi.

Mãn kinh được xác định khi người phụ nữ không có kinh trong 12 tháng liên tiếp và không có nguyên nhân sinh lý hoặc bệnh lý khác giải thích tình trạng mất kinh.

Trước thời điểm đó là một quá trình chuyển tiếp có thể kéo dài nhiều năm.

Những biểu hiện thường gặp gồm thay đổi chu kỳ kinh, bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm, khó ngủ, thay đổi tâm trạng, khô âm đạo và đau khi quan hệ. Một số phụ nữ còn xuất hiện các triệu chứng đường tiết niệu.

Mức độ ảnh hưởng rất khác nhau. Có người gần như không gặp triệu chứng đáng kể. Người khác có thể mất ngủ kéo dài, bốc hỏa nhiều lần trong ngày hoặc gặp những thay đổi ảnh hưởng rõ đến công việc và sinh hoạt.

Kinh nguyệt thất thường không có nghĩa đã hết khả năng mang thai

Đây là điều phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh cần lưu ý.

Khi chu kỳ kinh bắt đầu thưa hoặc không đều, quá trình rụng trứng vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, phụ nữ vẫn có khả năng mang thai trong giai đoạn này.

Chỉ khi đã mãn kinh, tức không có kinh đủ 12 tháng theo định nghĩa lâm sàng và đã được loại trừ các nguyên nhân khác khi cần thiết, khả năng sinh sản tự nhiên mới được xem là đã kết thúc.

Có cần xét nghiệm hormone khi bước vào tiền mãn kinh?

Không phải phụ nữ nào trên 40 tuổi có rối loạn kinh nguyệt cũng cần làm hàng loạt xét nghiệm nội tiết.

Theo hướng dẫn của NICE, ở phụ nữ từ 45 tuổi trở lên có biểu hiện điển hình, bác sĩ thường có thể xác định tiền mãn kinh hoặc mãn kinh dựa vào tuổi, thay đổi chu kỳ kinh và triệu chứng lâm sàng.

Các hormone trong giai đoạn này dao động khá nhiều nên một kết quả FSH, estradiol hay các xét nghiệm nội tiết khác tại một thời điểm không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác toàn bộ quá trình.

Xét nghiệm có giá trị hơn trong những trường hợp tuổi còn trẻ, triệu chứng không điển hình hoặc bác sĩ cần loại trừ những nguyên nhân khác.

Phụ nữ có dấu hiệu mãn kinh trước 40 tuổi cần được đánh giá kỹ hơn vì đây có thể là suy buồng trứng sớm.

Một tình huống khác không nên bỏ qua là chảy máu âm đạo sau mãn kinh. Nếu đã ngưng kinh ít nhất 12 tháng rồi xuất hiện chảy máu trở lại, dù chỉ một lần hoặc lượng máu ít, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Có nên dùng hormone khi xuất hiện triệu chứng?

Câu trả lời phụ thuộc vào từng người.

Với nam giới, liệu pháp testosterone chỉ nên được cân nhắc khi có triệu chứng phù hợp, xét nghiệm xác nhận testosterone thấp và bác sĩ đã đánh giá các nguyên nhân có thể liên quan.

Mục tiêu của điều trị là xử lý tình trạng suy sinh dục đã được xác định, không phải đưa testosterone của một người khỏe mạnh lên mức cao hơn để tăng cơ, tăng sinh lực hoặc chống lão hóa.

Ở phụ nữ, liệu pháp hormone mãn kinh có thể giúp kiểm soát hiệu quả các triệu chứng như bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm và một số vấn đề ở đường sinh dục – tiết niệu.

Tuy vậy, hormone cũng không phải lựa chọn bắt buộc đối với tất cả phụ nữ tiền mãn kinh hoặc mãn kinh. Bác sĩ cần cân nhắc tuổi, mức độ triệu chứng, thời điểm bắt đầu điều trị, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ của từng người.

Nhiều trường hợp triệu chứng nhẹ có thể được theo dõi và xử trí bằng điều chỉnh lối sống, giấc ngủ, vận động, kiểm soát cân nặng hoặc các phương pháp điều trị khác phù hợp với từng triệu chứng.

Sau tuổi 40, đừng quy mọi thay đổi của cơ thể cho hormone

Một trong những sai lầm dễ gặp là cho rằng tất cả những vấn đề xuất hiện ở tuổi trung niên đều bắt nguồn từ nội tiết.

Mất ngủ, mệt mỏi, tăng cân, thay đổi tâm trạng hoặc suy giảm chức năng tình dục có thể xuất hiện cùng thời điểm hormone bắt đầu thay đổi. Nhưng đây cũng là những biểu hiện gặp trong bệnh tuyến giáp, thiếu máu, đái tháo đường, bệnh tim mạch, rối loạn giấc ngủ, stress, trầm cảm và nhiều bệnh lý khác.

Với nam giới, giảm ham muốn kéo dài, mất cương buổi sáng hoặc rối loạn cương đáng kể là những biểu hiện nên được đánh giá thay vì tự tìm thuốc tăng testosterone.

Với phụ nữ, cần quan sát sự thay đổi của chu kỳ kinh và các triệu chứng đi kèm. Nếu triệu chứng ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, kinh nguyệt bất thường nhiều, xuất hiện dấu hiệu mãn kinh quá sớm hoặc chảy máu sau mãn kinh, việc thăm khám là cần thiết.

Sau tuổi 40, nội tiết của cả nam và nữ đều có thể bắt đầu thay đổi, nhưng tuổi tác chỉ là một phần của câu chuyện. Ở nam giới, testosterone thường giảm từ từ và chịu ảnh hưởng đáng kể của sức khỏe chuyển hóa, cân nặng, giấc ngủ, bệnh nền và thuốc đang sử dụng. Ở phụ nữ, tiền mãn kinh là một giai đoạn chuyển tiếp với hormone dao động trong nhiều năm trước khi bước sang mãn kinh.

Hiểu đúng quá trình này giúp mỗi người nhận biết những thay đổi sinh lý của tuổi trung niên, đồng thời biết khi nào một triệu chứng cần được kiểm tra thay vì đơn giản cho rằng đó là chuyện “có tuổi”.

TS BS. Ngô Thị Kim Oanh

Lịch khám sáng thứ 3 hàng tuần

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070