Sử dụng mạng xã hội – Lợi ích và những điều cần lưu ý đối với sức khỏe
Mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Các nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube hay Instagram giúp chúng ta kết nối, cập nhật thông tin, học tập, làm việc và giải trí thuận tiện hơn.
Mạng xã hội có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có những ảnh hưởng bất lợi nếu việc sử dụng trở nên khó kiểm soát hoặc làm ảnh hưởng đến giấc ngủ, vận động, học tập, công việc và các mối quan hệ. Vì vậy, điều cần quan tâm không đơn thuần là sử dụng bao lâu, mà còn là sử dụng như thế nào và mạng xã hội đang chiếm vị trí ra sao trong cuộc sống mỗi ngày.
Mạng xã hội mang lại những lợi ích gì?
– Kết nối và duy trì các mối quan hệ: Mạng xã hội giúp mọi người giữ liên lạc với gia đình, bạn bè và cộng đồng dù ở xa nhau. Đây cũng có thể là nơi để tìm kiếm những người có cùng sở thích, hoàn cảnh hoặc mối quan tâm, từ đó tạo thêm cơ hội giao tiếp và nhận được sự hỗ trợ xã hội.
– Tiếp cận thông tin nhanh chóng: Thông tin, kiến thức và những vấn đề đang được quan tâm có thể được cập nhật trong thời gian rất ngắn. Các cơ quan y tế, bệnh viện và tổ chức chuyên môn cũng sử dụng mạng xã hội để phổ biến kiến thức sức khỏe đến cộng đồng.
Tuy nhiên, thông tin trên mạng xã hội rất đa dạng về chất lượng. Những nội dung liên quan đến chẩn đoán, thuốc, phương pháp điều trị hoặc phòng bệnh cần được kiểm tra nguồn trước khi tin tưởng hoặc áp dụng.
– Hỗ trợ học tập và công việc: Mạng xã hội có thể được sử dụng để chia sẻ tài liệu, học trực tuyến, trao đổi chuyên môn, kết nối nghề nghiệp hoặc giới thiệu sản phẩm và dịch vụ. Khi được sử dụng có mục đích, đây có thể là một công cụ hữu ích trong học tập và công việc.
Khi nào việc sử dụng mạng xã hội cần được lưu ý?
- Sức khỏe tinh thần
Một số nghiên cứu, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trẻ, ghi nhận mối liên quan giữa sử dụng mạng xã hội có vấn đề với các triệu chứng lo âu, trầm cảm, căng thẳng tâm lý, chất lượng giấc ngủ kém hơn và giảm cảm nhận về sức khỏe tinh thần.
“Sử dụng có vấn đề” có thể biểu hiện bằng việc khó kiểm soát thời gian sử dụng, thường xuyên bị thôi thúc phải kiểm tra mạng xã hội, ưu tiên hoạt động trực tuyến hơn những hoạt động khác hoặc tiếp tục sử dụng dù đã ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
Mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mỗi người. Loại nội dung thường xuyên tiếp xúc, cách tương tác, phản hồi tiêu cực, bắt nạt trên mạng hoặc thói quen liên tục so sánh bản thân với hình ảnh của người khác đều có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm tâm lý khi sử dụng mạng xã hội.
Vì vậy, không nên mặc định rằng cứ sử dụng mạng xã hội nhiều là sẽ mắc các vấn đề về tâm lý. Điều đáng quan tâm hơn là khả năng kiểm soát việc sử dụng và mức độ ảnh hưởng của nó đến cuộc sống thực tế.
- Giấc ngủ
Sử dụng điện thoại hoặc mạng xã hội sát giờ ngủ có thể làm trì hoãn thời điểm đi ngủ. Ánh sáng từ màn hình vào buổi tối, các nội dung gây kích thích, tin nhắn, thông báo hoặc thói quen tiếp tục xem thêm nội dung mới đều có thể kéo dài thời gian thức.
Ở một số người, việc này có thể đi kèm với khó vào giấc, ngủ không đủ thời gian hoặc cảm giác mệt mỏi vào ngày hôm sau.
Để tạo điều kiện thuận lợi cho giấc ngủ, có thể hình thành thói quen ngừng sử dụng điện thoại, máy tính và các thiết bị điện tử ít nhất khoảng 30 phút trước giờ đi ngủ, đồng thời duy trì giờ ngủ và giờ thức tương đối ổn định.
- Cổ vai gáy và mức độ vận động
Các triệu chứng cơ xương khớp liên quan nhiều hơn đến thời gian sử dụng thiết bị, tư thế và hành vi tĩnh tại, chứ không phải do bản thân mạng xã hội trực tiếp gây ra.
Việc sử dụng điện thoại hoặc máy tính trong thời gian dài, đặc biệt khi thường xuyên cúi đầu hoặc duy trì một tư thế ít thay đổi, có thể liên quan với tình trạng đau, mỏi vùng cổ vai.
Khi thời gian dành cho thiết bị tăng lên, thời gian dành cho đi lại, tập luyện và các hoạt động thể chất cũng có thể giảm. Vì vậy, nên chủ động thay đổi tư thế, đứng dậy vận động và duy trì hoạt động thể chất đều đặn trong ngày.
- Mắt và thị giác
Sử dụng màn hình kéo dài có thể liên quan đến căng mỏi mắt do thiết bị số với các biểu hiện như:
– Mỏi mắt
– Khô hoặc cộm mắt
– Nhìn mờ thoáng qua
– Đau đầu hoặc khó chịu sau thời gian nhìn màn hình lâu
Khi phải làm việc với màn hình trong thời gian dài, nên chủ động cho mắt nghỉ, thường xuyên thay đổi khoảng nhìn, duy trì khoảng cách phù hợp với màn hình và điều chỉnh ánh sáng của môi trường làm việc.
Những vấn đề khác cần lưu ý khi sử dụng mạng xã hội
Ảnh hưởng của mạng xã hội không chỉ liên quan đến thời gian sử dụng. Nội dung chúng ta tiếp xúc và cách chúng ta tương tác trên môi trường số cũng cần được chú ý.
Một số vấn đề có thể gặp gồm:
– Thông tin sức khỏe sai lệch hoặc chưa được kiểm chứng
– Nội dung gây căng thẳng, lo lắng hoặc kích động
– Bắt nạt, công kích hoặc quấy rối trên mạng
– Hình ảnh về ngoại hình và lối sống thiếu thực tế
– Thói quen thường xuyên so sánh bản thân với người khác
– Quảng cáo thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc phương pháp điều trị thiếu căn cứ khoa học
Đặc biệt với thông tin sức khỏe, nên ưu tiên các nguồn từ cơ quan quản lý y tế, bệnh viện, tổ chức chuyên môn và nhân viên y tế có chuyên môn phù hợp. Không nên tự ý thay đổi thuốc hoặc phương pháp điều trị chỉ dựa trên nội dung được chia sẻ trên mạng xã hội.
Góc nhìn của Y học cổ truyền
Theo Y học cổ truyền, khi một người xuất hiện các biểu hiện như khó ngủ, ngủ không yên, hồi hộp, hay quên, dễ cáu, mệt mỏi hoặc tâm phiền, thầy thuốc sẽ xem xét tổng thể các triệu chứng, nguyên nhân và đặc điểm của từng người để xác định bệnh danh và thể bệnh phù hợp.
Với chứng mất ngủ, Y học cổ truyền xếp vào phạm vi các chứng như “Thất miên”, “Bất mị”, “Bất đắc miên”. Theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, mất ngủ có thể được phân thành nhiều thể lâm sàng như Tâm Tỳ lưỡng hư, Tâm Thận bất giao, Tâm Đởm khí hư, Can uất hóa hỏa và đàm nhiệt, thực nhiệt nhiễu loạn tâm thần.
Mỗi thể bệnh có những đặc điểm khác nhau về triệu chứng toàn thân, tình trạng lưỡi, mạch và các biểu hiện kèm theo. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc một người sử dụng điện thoại hoặc mạng xã hội nhiều để kết luận một tạng phủ hay một thể bệnh Y học cổ truyền nào đó bị ảnh hưởng.
Khi các triệu chứng kéo dài và cần điều trị bằng Y học cổ truyền, việc chẩn đoán và lựa chọn phương pháp phù hợp cần được thực hiện sau khi thăm khám và biện chứng cụ thể.
Làm thế nào để sử dụng mạng xã hội hợp lý?
Không nhất thiết phải ngừng sử dụng mạng xã hội. Điều quan trọng là duy trì quyền kiểm soát đối với cách sử dụng của chính mình.
Có thể bắt đầu từ một số thói quen:
– Sử dụng mạng xã hội có mục đích, hạn chế mở ứng dụng theo thói quen mà không có nhu cầu cụ thể.
– Đặt giới hạn thời gian phù hợp với lịch học tập, làm việc và sinh hoạt.
– Tắt hoặc giảm những thông báo không cần thiết nếu chúng thường xuyên làm gián đoạn công việc.
– Hạn chế sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử sát giờ đi ngủ.
– Chủ động đứng dậy, thay đổi tư thế và vận động sau thời gian ngồi lâu.
– Duy trì thời gian dành cho hoạt động thể chất và giao tiếp trực tiếp với gia đình, bạn bè.
Lựa chọn tài khoản và nội dung theo dõi; hạn chế những nội dung thường xuyên khiến bản thân căng thẳng hoặc so sánh tiêu cực.
Kiểm tra nguồn trước khi tin hoặc chia sẻ thông tin liên quan đến sức khỏe.
Khi nào nên điều chỉnh thói quen sử dụng?
Nên xem lại cách sử dụng mạng xã hội nếu bạn nhận thấy mình:
– Khó kiểm soát thời gian sử dụng
– Thường xuyên ngủ muộn vì tiếp tục xem mạng xã hội
– Mất tập trung khi học tập hoặc làm việc
– Giảm thời gian dành cho vận động hoặc các hoạt động ngoài môi trường số
– Cảm thấy căng thẳng, khó chịu hoặc tâm trạng thay đổi rõ sau khi sử dụng
– Bỏ bê các mối quan hệ hoặc hoạt động hằng ngày để tiếp tục online
Đây không phải là những dấu hiệu dùng để tự chẩn đoán một rối loạn tâm lý. Tuy nhiên, chúng cho thấy thói quen sử dụng mạng xã hội đã bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt và cần được điều chỉnh.
Nếu các triệu chứng về giấc ngủ, tâm lý, đau mỏi hoặc khó chịu ở mắt kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, nên đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân.
Mạng xã hội có thể mang lại nhiều lợi ích khi được sử dụng có mục đích và có giới hạn phù hợp. Khi đánh giá thói quen sử dụng, cần quan tâm đến thời gian, cách tương tác, loại nội dung tiếp xúc và mức độ ảnh hưởng đến giấc ngủ, vận động, học tập, công việc hoặc các mối quan hệ.
Chủ động lựa chọn nội dung, kiểm soát thời gian sử dụng và duy trì những hoạt động ngoài môi trường số là những cách đơn giản để sử dụng mạng xã hội lành mạnh hơn.
Bác sĩ Chuyên khoa I – Lê Thị Thuý Hằng
Lịch khám sáng thứ 7 hàng tuần
————————————–
Mọi chi tiết xin liên hệ:
Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3
221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM
Thời gian hoạt động:
– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.
– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.
Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070
