Sức khỏe toàn diện – Tiếp cận từ Y học hiện đại và Y học cổ truyền

Ngày 7/4 hằng năm được chọn là Ngày Sức khỏe Thế giới của Tổ chức Y tế Thế giới. Tại Việt Nam, năm 2026 đánh dấu một bước chuyển rõ ràng khi lần đầu tiên phát động Ngày Sức khỏe toàn dân với định hướng xuyên suốt: chủ động phòng bệnh, hướng đến một cộng đồng khỏe mạnh. Đây không đơn thuần là hoạt động truyền thông mà phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận y tế, chuyển từ điều trị sang quản lý sức khỏe liên tục, trong đó người dân giữ vai trò trung tâm.

Tổ chức Y tế Thế giới từ lâu đã xác định sức khỏe không chỉ là tình trạng không có bệnh mà là trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội. Cách tiếp cận này nhấn mạnh năng lực thích nghi và duy trì cân bằng nội môi. Trên thực tế, một người không có chẩn đoán bệnh lý nhưng thường xuyên mất ngủ, căng thẳng kéo dài, ít vận động hoặc dinh dưỡng không hợp lý vẫn chưa đạt trạng thái sức khỏe tối ưu.

Trong Y học cổ truyền, sức khỏe được nhìn nhận thông qua sự cân bằng giữa Âm và Dương, sự lưu thông của Khí huyết và hoạt động điều hòa của Tạng phủ. Khi các yếu tố này ổn định, cơ thể duy trì được khả năng thích nghi với môi trường và ổn định sinh hoạt. Khi mất cân bằng xuất hiện, cơ thể bước vào giai đoạn “vị bệnh” – một trạng thái lệch chuẩn chức năng, có thể liên hệ với giai đoạn nguy cơ sớm trước khi bệnh biểu hiện rõ trên lâm sàng.

Bệnh không lây nhiễm hiện là thách thức lớn nhất đối với hệ thống y tế toàn cầu, chiếm khoảng 74% tổng số ca tử vong theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới. Phần lớn gánh nặng này liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể can thiệp được như chế độ ăn uống, mức độ vận động, sử dụng rượu bia và thuốc lá. Phân tích từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (Global Burden of Disease Study 2019) cho thấy các yếu tố nguy cơ này tích lũy trong thời gian dài, thường bắt đầu từ những thói quen sinh hoạt hằng ngày.

Đặc điểm của các yếu tố nguy cơ này là tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Chế độ ăn nhiều đường, muối và chất béo bão hòa; lối sống ít vận động; giấc ngủ không đầy đủ kéo dài đều góp phần thúc đẩy rối loạn chuyển hóa. Trong đó, stress mạn tính là yếu tố có tác động rộng. Về mặt sinh lý, stress kéo dài làm tăng hoạt hóa trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận (HPA axis), dẫn đến rối loạn điều hòa nội tiết và miễn dịch, đồng thời thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp – một cơ chế nền liên quan đến nhiều bệnh mạn tính.

Trong Y học cổ truyền, các rối loạn này được mô tả qua những trạng thái như Tỳ hư sinh thấp, Can khí uất kết hay Thận tinh suy giảm. Đây là cách diễn giải sự suy giảm khả năng điều hòa nội tại của cơ thể theo hệ thống lý luận riêng. Dù khác biệt về ngôn ngữ và phương pháp, cả hai hệ thống đều hướng đến việc nhận diện sớm các rối loạn chức năng để can thiệp kịp thời.

Trong thực hành lâm sàng, phần lớn người bệnh chỉ tìm đến cơ sở y tế khi triệu chứng đã đủ rõ để ảnh hưởng đến sinh hoạt. Khi đó, cơ hội can thiệp sớm bị thu hẹp, trong khi chi phí điều trị tăng lên. Nhiều trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu chỉ được phát hiện qua khám sức khỏe định kỳ, ở thời điểm chưa có biểu hiện lâm sàng rõ ràng. Điều này cho thấy giá trị thực tiễn của việc theo dõi sức khỏe chủ động.

Khám định kỳ và tầm soát có hệ thống giúp phát hiện các trạng thái tiền bệnh như tiền đái tháo đường, gan nhiễm mỡ hoặc giảm mật độ xương. Ở giai đoạn này, việc điều chỉnh lối sống hoặc can thiệp y khoa phù hợp có thể làm thay đổi đáng kể diễn tiến bệnh. Trong Y học cổ truyền, đây cũng là thời điểm có thể điều hòa lại sự mất cân bằng Âm dương và Khí huyết trước khi tổn thương trở nên khó hồi phục.

Lối sống cần được nhìn nhận như một hệ thống gồm nhiều yếu tố tương tác. Dinh dưỡng không hợp lý, thiếu vận động, thiếu ngủ và stress thường tồn tại đồng thời và cộng hưởng tác động lên cơ thể. Vì vậy, các biện pháp can thiệp hiệu quả cần được triển khai đồng bộ, thay vì xử lý từng yếu tố riêng lẻ.

Sự phối hợp giữa Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong quản lý sức khỏe đang được Tổ chức Y tế Thế giới đề cập trong Chiến lược Y học cổ truyền giai đoạn 2014–2023, với định hướng tích hợp hợp lý vào hệ thống chăm sóc sức khỏe. Y học hiện đại cung cấp công cụ chẩn đoán và theo dõi định lượng, trong khi Y học cổ truyền đóng vai trò điều hòa cơ thể và cá thể hóa chăm sóc theo thể trạng. Sự kết hợp này giúp kiểm soát nguy cơ đồng thời với duy trì chức năng và chất lượng sống.

Thay đổi quan trọng nhất trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng hiện nay là chuyển từ thói quen “đi khám khi có bệnh” sang “theo dõi và điều chỉnh sức khỏe một cách chủ động”. Điều này đòi hỏi duy trì lối sống hợp lý, kiểm tra sức khỏe định kỳ và nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường. Khi người bệnh hiểu rõ cơ chế bệnh sinh và yếu tố nguy cơ của bản thân, họ có xu hướng tham gia tích cực hơn vào quá trình chăm sóc, đây là nền tảng để mọi can thiệp y khoa đạt hiệu quả bền vững.

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h

00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ

Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070