Thâm mụn dai dẳng trong Y học cổ truyền

Ngưởi bệnh (NB) nam 20 tuổi, đến khám tại Phòng khám Da – Thẩm mỹ Y học cổ truyền với tình trạng da nhiều mụn nang, kích thước lớn sưng đau nhiều, màu đỏ tím kéo dài hơn 1 năm, phân bố chủ yếu 2 bên má, góc hàm, qua thăm khám NB được chẩn đoán thể Huyết nhiệt, huyết ứ. Sau 1 tuần điều trị thuốc thảo dược với pháp trị: Thanh nhiệt lương huyết, giải độc, tiêu ứ tình trạng da giảm sưng đau, giảm thâm và kích thước các nang mụn, NB tiếp tục điều trị cho đến khi da ổn định.

Thâm mụn là những “dấu vết” còn lại sau mỗi đợt mụn viêm. Trong Y học cổ truyền (YHCT), thâm mụn không chỉ là vết màu nâu hay đỏ trên bề mặt da mà còn là biểu hiện của khí huyết bên trong đang mất cân bằng, là “dấu hiệu” giúp hiểu rõ hơn tình trạng cơ thể.

Thâm mụn là gì trong YHCT

Trong YHCT không có thuật ngữ “thâm mụn” như trong da liễu hiện đại .Dựa trên nhiều y văn như Hoàng Đế Nội Kinh, Chư Bệnh Nguyên Hậu Luận và Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh…. cho thấy thâm mụn tương ứng với:

– Huyết ứ – huyết không lưu thông → sắc tối, tím, nâu.

– Sắc trệ – sắc diện không tươi, thiếu sinh khí.

– Dư âm của sang nhọt – vết tối còn lại sau tổn thương.

Nguyên nhân và cơ chế gây thâm mụn trong YHCT

Huyết ứ được nhắc nhiều nhất trong các cổ thư. Tố Vấn viết: “Huyết trệ tắc sắc ám”, huyết trệ là tình trạng huyết dịch vận hành không thông từ đó làm da dẻ, môi móng, lưỡi có xu hướng ám sắc tím, xanh xám.

Nhiệt độc dư tồn sau mụn: tình trạng mụn viêm mạnh, da sưng đỏ nhiều tương đương “nhiệt độc, thấp độc”. Nếu nhiệt độc vẫn còn tồn lưu ở bì phu thì dễ để lại vết đỏ nâu kéo dài.

Căng thẳng, tình chí không được điều đạt lâu ngày ảnh hưởng trực tiếp đến da: “Nội kinh” viết: “Khí uất tắc sắc trệ”. Khi căng thẳng, giận, lo nghĩ làm cho khí cơ uất kết dẫn đến cản trở sự vận hành của huyết từ đó vết thâm sậm hơn.

Tỳ hư: ngoài các triệu chứng ở da NB còn có thể kèm theo các triệu chứng bất thường ở đường tiêu hoá: đầy chướng bụng, ăn khó tiêu, phân lỏng nát….

– Tỳ chủ cơ nhục và vận hóa. Tỳ giảm chức năng dẫn đến nuôi dưỡng da kém làm cho da mỏng yếu, vết thâm lâu và lan rộng.

– Tỳ hư sinh thấp, thấp trong YHCT liên quan trực tiếp đến sự đổ dầu/ tình trạng sưng của mụn. Thấp được xem là trọng trệ vì vâỵ nếu yếu tố thấp vẫn còn thì mụn xu hướng sưng nhiều, cứng hay tái phát và da đổ nhiều dầu (ngoài ở mặt còn có các vùng khác: da đầu, lưng, cổ..) ứ

Tổn thương cơ học: lấy nhân mụn, chà xát quá mức. Ngoại khoa cổ mô tả: “Tổn thương bì phu, huyết tụ bất tán”. Tự nặn mụn khi tình trạng nhiệt độc, thấp độc vẫn còn (mụn đang sưng, đỏ) khiến huyết ứ nặng hơn từ đó dẫn đến thâm kéo dài nhiều tháng.

Tất cả lý luận này đều quy về một nguyên tắc: Da muốn sáng – khí huyết phải thông.

Giá trị ứng dụng trong chăm sóc da hiện đại

Hiểu thâm mụn theo YHCT giúp bạn:

– Chăm sóc da toàn diện, không chỉ bôi ngoài mà còn cải thiện giấc ngủ, ăn uống, cảm xúc.

– Hiểu vì sao mình thâm lâu – còn người khác hết nhanh: Cơ địa/ chế độ sinh hoạt khác → tạng phủ khác → khí huyết khác → tốc độ hồi phục khác.

– Tránh sai lầm phổ biến: như tẩy da chết liên tục, dùng sản phẩm quá mạnh..

Lưu ý NB không dùng các sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất sứ, thành phần như thuốc rượu, cao bôi…..và khi có bất kỳ dấu hiệu nào bất thường về da, NB cần đến cơ sở uy tín để được thăm khám và điều trị.

ThS BS. Nguyễn Thị Quý

Phòng khám Da – Thẩm mỹ YHCT

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – Thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070