Vì sao giải cơ không hiệu quả? Góc nhìn chuyên môn để trị liệu đúng cách

“Giải cơ” là một cách gọi phổ biến trong lĩnh vực trị liệu thủ công, phục hồi chức năng và chăm sóc cơ – xương – khớp. Thuật ngữ này thường được sử dụng để chỉ các kỹ thuật giúp làm mềm mô cơ, giảm co cứng, cải thiện lưu thông và hỗ trợ phục hồi chức năng vận động.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hành, không ít người gặp tình trạng “giải cơ rồi nhưng vẫn đau” hoặc thậm chí đau nhiều hơn sau can thiệp. Vậy nguyên nhân nằm ở đâu?

“Giải cơ” là gì? Khi nào cần thực hiện?

“Giải cơ” không phải là khái niệm lý luận chính thống của Y học cổ truyền, nhưng thường được dùng để mô tả nhóm thao tác làm giãn mô cơ, giảm căng thẳng cơ học và cải thiện chức năng vận động sau tập luyện.

Một số nguyên nhân dẫn đến co cứng cơ có thể kể đến:

– Làm việc kéo dài ở tư thế không phù hợp.

– Hoạt động thể lực quá mức hoặc sai kỹ thuật.

– Tổn thương mô mềm sau chấn thương.

– Các bệnh lý thần kinh, cột sống, khớp làm ảnh hưởng dẫn truyền thần kinh – cơ.

Lúc này, các bó sợi cơ có thể rơi vào trạng thái co rút kéo dài, mất đàn hồi, giảm lưu thông, gây đau, giới hạn vận động và ảnh hưởng đến chức năng sinh hoạt.

Các thao tác “giải cơ” thường gặp

• Trong phục hồi chức năng và kỹ thuật xoa bóp trị liệu, các kỹ thuật thường bao gồm:

– Xoa, miết: làm nóng vùng cơ, tăng tuần hoàn máu.

– Day, bóp, lăn: làm mềm mô cơ, giảm co thắt.

– Ấn huyệt, tác động điểm đau (trigger point): giải phóng vùng kích thích đau cục bộ.

– Kéo giãn cơ: phục hồi độ dài sinh lý, cải thiện biên độ vận động.

– Các vùng thường can thiệp bao gồm: cổ vai gáy, thắt lưng, cơ đùi, mông, cơ cẳng chân, bàn chân – nơi dễ bị ảnh hưởng bởi tư thế sai hoặc vận động quá mức.

Các sai lầm thường gặp trong thực hành “giải cơ”

• Hiểu sai bản chất của đau cơ
  

Không phải cơn đau nào cũng do co cứng cơ. Các nguyên nhân khác như:

– Thoát vị đĩa đệm.

– Chèn ép rễ thần kinh.

– Viêm khớp, loãng xương.

– Đau do bệnh lý nội tạng (ví dụ: đau vùng thắt lưng do thận).

→ “Giải cơ” không đúng chỉ định có thể làm trầm trọng thêm bệnh lý nền.

• Dùng lực quá mạnh
  

Nhiều người tin rằng “giải cơ” càng mạnh thì càng hiệu quả. Thực tế, kỹ thuật quá mạnh có thể gây:

– Bầm tím, tụ máu.

– Tổn thương mô liên kết.

– Gây lệch khớp hoặc ảnh hưởng đến thần kinh lân cận.

• Kỳ vọng hiệu quả tức thì
  

“Giải cơ” là một phần trong quá trình phục hồi tổng thể, cần phối hợp:

– Nghỉ ngơi hợp lý.

– Tập phục hồi theo hướng dẫn.

– Điều chỉnh tư thế, dinh dưỡng, tâm lý.

Nguyên nhân dẫn đến sai sót trong kỹ thuật “giải cơ”

• Lực tác động quá mạnh
  

Sử dụng lực vượt ngưỡng chịu đựng của cơ có thể gây tổn thương mạch máu, tụ máu dưới da, rách mô mềm và khiến tình trạng đau kéo dài hoặc trầm trọng hơn sau trị liệu.

• Thiếu đánh giá lâm sàng trước khi thực hiện
  

Việc áp dụng kỹ thuật “giải cơ” lên người có bệnh lý nền như thoát vị đĩa đệm, ung thư di căn xương, loãng xương nặng, hoặc đang sử dụng thuốc chống đông có thể gây biến chứng nguy hiểm như gãy xương, chảy máu nội mô hoặc tổn thương thần kinh.

• Thiếu kiến thức và kỹ năng chuyên môn
  

Người thực hiện không được đào tạo bài bản hoặc sử dụng kỹ thuật sai (sai vị trí, sai hướng lực, sai thời gian tác động). Trường hợp lạm dụng máy massage, súng rung, con lăn cứng… có thể gây phản tác dụng nếu không phù hợp với tình trạng người bệnh.

• Không theo dõi và phản hồi từ người bệnh trong quá trình trị liệu
  

Việc bỏ qua tín hiệu cảnh báo từ cơ thể người bệnh (như đau tăng lên, tê lan, choáng váng…) mà tiếp tục thao tác có thể dẫn đến chèn ép thần kinh, vỡ mao mạch, hoặc tổn thương mô sâu khó hồi phục.

• Ứng dụng các kỹ thuật tương đương trong Y học cổ truyền
  

Mặc dù “giải cơ” không được đề cập như một học thuyết trong Y học cổ truyền, nhưng nhiều phương pháp có tác dụng tương đương đã được sử dụng từ lâu, như:

– Xoa bóp – bấm huyệt: nhằm thư giãn gân cơ, điều hòa khí huyết.

– Châm cứu – cứu ngải – ôn châm: kích thích lưu thông khí huyết, giảm co cứng, tăng dẫn truyền thần kinh.

– Giác hơi: giúp lưu thông vùng tắc nghẽn, giải trừ tà khí ở biểu phần.

Theo lý luận cổ truyền, đau do cơ co cứng tương ứng với “tý chứng”, thường do phong – hàn – thấp – nhiệt xâm nhập vào kinh lạc, làm khí huyết không lưu thông. Phép trị dùng là khu phong – tán hàn – trừ thấp – hoạt huyết thông kinh lạc.

• Khuyến nghị chuyên môn
  

– Không nên sử dụng kỹ thuật “giải cơ” một cách tùy tiện hoặc theo hướng dẫn lan truyền trên mạng xã hội.

– Cần được thăm khám, đánh giá lâm sàng bởi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên được đào tạo chuyên sâu.

• Người thực hiện kỹ thuật phải tuân thủ nguyên tắc:
  

– Từ nhẹ đến sâu, không dùng lực quá mức.

– Phản hồi hai chiều: luôn hỏi cảm nhận từ người trị liệu.

– Cập nhật kiến thức và kỹ năng liên tục, đặc biệt nếu sử dụng công cụ hỗ trợ như máy rung, súng massage.

“Giải cơ” là một kỹ thuật có giá trị trong phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe cơ – xương – khớp. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả và an toàn, kỹ thuật này cần được thực hiện đúng chỉ định, đúng phương pháp và bởi người có chuyên môn. Người bệnh cũng cần chủ động tìm hiểu, không thực hiện tùy tiện, và nên đến cơ sở y tế khi có triệu chứng bất thường sau can thiệp.

KTV PHCN. Lê Thị Minh Thịnh

Đơn vị Điều trị ban ngày

————————————–

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3

221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM

Thời gian hoạt động:

– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h00 – 16h30.

– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ Nhật nghỉ.

Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070