Say tàu xe là tình trạng thường gặp khi di chuyển bằng các phương tiện như ô tô, tàu hỏa, tàu thủy hoặc máy bay. Hiện tượng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp hơn ở nữ giới, người cao tuổi, người có thể trạng yếu, huyết áp thấp hoặc có rối loạn liên quan đến tuần hoàn và tiền đình. Dù không nguy hiểm, say tàu xe gây nhiều khó chịu và ảnh hưởng đáng kể đến trải nghiệm di chuyển, đặc biệt trong các chuyến đi dài.
Theo y học hiện đại, say tàu xe xuất hiện khi cơ thể phải chịu rung lắc liên tục, làm kích thích quá mức hệ thống tiền đình ở tai trong. Sự mất đồng bộ giữa tín hiệu từ tiền đình, thị giác và cảm giác bản thể dẫn đến rối loạn điều hòa thần kinh trung ương. Người bị say tàu xe thường có các biểu hiện như hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn hoặc nôn, đau đầu, mệt mỏi, vã mồ hôi, tay chân lạnh, cảm giác cồn cào vùng thượng vị. Nếu nôn nhiều, tình trạng mất nước có thể khiến cảm giác mệt kéo dài hơn sau chuyến đi.
Dưới góc nhìn y học cổ truyền, say tàu xe thường liên quan đến tình trạng khí huyết hư suy, tỳ vị vận hóa kém, thanh dương không thăng, trọc âm không giáng, kèm theo rối loạn điều hòa của can và thận. Trong bối cảnh đó, xoa bóp bấm huyệt được xem là một biện pháp hỗ trợ không dùng thuốc, dễ thực hiện, có thể áp dụng ngay trong lúc di chuyển để giúp cơ thể ổn định dần và giảm cảm giác khó chịu.
Một trong những huyệt thường được sử dụng là huyệt Nội quan. Huyệt nằm ở mặt trong cổ tay, cách nếp gấp cổ tay hai thốn (khoảng 3 ngón tay giữa), giữa hai gân cơ. Khi xuất hiện buồn nôn hoặc chóng mặt, có thể để ngửa bàn tay, dùng ngón cái ấn vuông góc vào huyệt trong khoảng một phút, sau đó day tròn nhẹ thêm một phút. Thực hiện lần lượt hai bên tay có thể giúp giảm cảm giác buồn nôn và hồi hộp ở một số người.
Huyệt Ế phong cũng thường được sử dụng trong các trường hợp chóng mặt và rối loạn tiền đình. Huyệt nằm ở chỗ lõm phía sau và dưới dái tai. Có thể dùng hai ngón trỏ day ấn đồng thời hai bên huyệt trong một đến ba phút, với lực vừa phải, tạo cảm giác tức nặng lan nhẹ là phù hợp.
Huyệt Túc tam lý là huyệt quen thuộc trong điều hòa chức năng tiêu hóa và nâng đỡ thể trạng. Huyệt nằm ở mặt ngoài cẳng chân, dưới xương bánh chè khoảng ba thốn và cách mào trước xương chày một khoát ngón tay trỏ ra ngoài. Dùng ngón cái bấm vào huyệt một đến ba phút, sau đó day tròn thêm một đến ba phút cho mỗi bên chân. Việc kích thích huyệt này có thể hỗ trợ giảm buồn nôn, giảm cảm giác đầy bụng và giúp cơ thể hồi phục tốt hơn sau cơn say.
Bên cạnh đó, xoa bụng nhẹ nhàng vùng quanh rốn cũng được nhiều người áp dụng. Dùng lòng bàn tay xoa tròn nhẹ theo chiều kim đồng hồ rồi đổi chiều, mỗi chiều khoảng hai mươi vòng, giúp làm ấm vùng bụng, giảm cảm giác lạnh bụng và cồn cào thượng vị. Việc xoa cần thực hiện nhẹ nhàng, tránh tạo áp lực mạnh.
Sau khi thực hiện xoa bóp bấm huyệt, người bị say tàu xe nên được nghỉ ngơi ở tư thế thoải mái, uống một cốc nước ấm để cơ thể ổn định trở lại. Về phòng ngừa, trước khi lên xe không nên để cơ thể quá no hoặc quá đói, tránh sử dụng rượu bia. Khi di chuyển, cần giữ tư thế ngồi vững, lưng thẳng, đầu tựa nhẹ, hạn chế quay đầu liên tục. Một số người có thể ngậm lát gừng hoặc kẹo gừng để tạo cảm giác ấm vùng dạ dày, góp phần giảm buồn nôn.
Các biện pháp xoa bóp bấm huyệt nêu trên mang tính hỗ trợ, phù hợp với người say tàu xe mức độ nhẹ và trung bình. Trong trường hợp có bệnh lý nền về tiền đình, thần kinh hoặc say tàu xe nặng, người bệnh nên được thăm khám và tư vấn y tế phù hợp. Việc áp dụng cần linh hoạt theo thể trạng từng người và không thay thế các biện pháp điều trị y học khi cần thiết.
BS. Nguyễn Phối Hiền
Lịch khám Chiều thứ 4 hàng tuần
————————————–
Mọi chi tiết xin liên hệ:
Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – Cơ sở 3
221B Hoàng Văn Thụ – Phường Phú Nhuận – TPHCM
Thời gian hoạt động:
– Thứ 2 đến Thứ 6 sáng từ 7h00 – 11h30, chiều từ 13h
00 – 16h30.
– Thứ 7 từ 7h00 – 11h30, chiều Thứ 7 và ngày Chủ
Nhật nghỉ.
Điện thoại: 02838.444.771 – 02838.420.070
